Một số đặc trưng cơ bản của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của cộng đồng người Việt ở Nam Bộ

Thờ cúng tổ tiên là một loại hình tín ngưỡng dân gian có ảnh hưởng sâu đậm trong tâm thức của người Việt. Đây chính là đạo lý ngàn đời của dân tộc Việt luôn hướng về cội nguồn dân tộc “uống nước nhớ nguồn”. Tìm hiểu tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của cộng đồng người Việt ở Nam bộ là việc làm mang tính khoa học và thực tiễn, góp phần hiểu sâu hơn về đời sống văn hóa tinh thần….

Xem chi tiết

Lev Tolstoi và quan niệm của ông về tôn giáo

Một trong những vấn đề làm Tolstoi quan tâm khi ông mới khởi nghiệp viết văn đó là sự sống và cái chết, bởi theo ông đây là hai vấn đề thường làm cho người đời trăn trở kể từ thời Socrate, Solomon đến Schopenhauer. Sự suy tư về sự sống và cái chết được ông phản ánh trong các tác phẩm điển hình như “Ba cái chết” (Three Deaths, 1862), “Chiến tranh và hòa bình” (War and Peace, 1863 – 1869). “Anna Karenina”, (1874 – 1877 , “Cái chết của Ivan Ilyich” (The Death of Ivan Ilyich, 1886)….

Xem chi tiết

Bức tranh Tôn giáo Đông Nam Á trước thế kỉ XIII

Tr­ước khi có những biến động trong đời sống tư­ t­ưởng ở thế kỉ XIII(1) , cư dân Đông Nam Á (ĐNA) chủ yếu theo Hindu giáo và Phật giáo Đại thừa. Hai tôn giáo này đư­ợc truyền vào ĐNA từ những thế kỉ đầu sau Công nguyên và có sức hút kì lạ đối với quần chúng. Hầu hết các cư­ dân ĐNA đều đi theo Hindu giáo và Phật giáo Đại thừa và tôn thành quốc giáo của dân tộc mình.

Xem chi tiết

Sự phát triển của Hindu giáo ở Campuchia thời kỳ Angkor (802 – 1432) dưới hình thức Shiva giáo và Vishnu giáo

Hindu giáo là tôn giáo lớn nhất, cổ xưa nhất và cũng đặc biệt nhất của Ấn Độ truyền thống, có số lượng tín đồ đông đảo. Ngay từ những thế kỷ đầu Công nguyên, cùng với Phật giáo, Hindu giáo là một trong hai tôn giáo lớn của Ấn Độ được truyền bá rộng rãi đến Đông Nam Á thông qua hoạt động thương mại và truyền giáo. Mặc dù việc sùng kính Shiva và Vishnu đều song song tồn tại trong đời sống tôn giáo của cư dân ở đây, nhưng tùy từng nơi và tùy từng giai đoạn lịch sử, việc sùng kính Shiva hay Vishnu sẽ chiếm ưu thế riêng hoặc song song tồn tại. Tình hình này diễn ra khá điển hình trong lịch sử tôn giáo của Campuchia, đặc biệt là thời kỳ Angkor (802 – 1432)

Xem chi tiết

Tháp bà Pô Nagar: Hành trình của một tên gọi nữ thần

Kể từ khi tiếp nhận và tiếp tục thờ phụng cho đến nay, khu đền tháp cổ Chămpa ở Nha Trang được người Việt gọi bằng những cái tên khác nhau: Tháp Thiên Y A Na, Thiên Y cổ tháp, Tháp Thiên Y Thánh Mẫu, Tháp Bà, Tháp Bà Pô Nagar; riêng nữ thần được thờ phụng ở đây, ngoài những tên gọi trên, còn được gọi là Bà chúa tiên, Thiên Y A Na Ngọc Diễn Phi, Chúa Ngọc Diễn Phi. Như các nhà nghiên cứu đã nhận thấy, trong tất cả những cái tên được người Việt gọi này, chỉ cái tên Thiên Y A Na là gần nhất về phát âm với cái tên cổ của người Chăm: Yan Pu Nagara…

Xem chi tiết

Tục thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu của người Hoa ở Thừa Thiên Huế

Bài viết này được thực hiện trên quá trình điền dã, thu thập tư liệu thực tế tại các điểm người Hoa hiện đang sinh sống tại tỉnh Thừa Thiên Huế. Qua đó, chúng tôi tập trung nghiên cứu 3 nội dung chính: quá trình định hình và phát triển tục thờ Thiên Hậu ở Thừa Thiên Huế; những đặc điểm của tục thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu trong tín ngưỡng thờ nữ thần ở vùng đất này, sự biến đổi trong tục thờ cúng Thiên Hậu Thánh Mẫu trong bối cảnh hiện nay.

Xem chi tiết

Phật giáo Việt Nam thời đại Lý -Trần: Lịch sử, năng lực nhập thế và vai trò xã hội

Với tư cách là một quốc gia thống nhất (được kiến dựng từ nhiều truyền thống văn hoá và các vương quốc cổ khác nhau), Phật giáo, một tôn giáo lớn của khu vực và thế giới, cũng đã sớm được truyền bá đến Việt Nam và nhiều vương quốc ở Đông Nam Á. Phật giáo truyền đến Việt Nam vào khoảng đầu Công nguyên và người ta đã biết đến một trung tâm Phật giáo đầu tiên là vùng Luy Lâu, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh hiện nay….

Xem chi tiết

Phật giáo dân gian ở Trung bộ Việt Nam: Trường hợp làng Thanh Phước (Phần 1)

Trên cơ sở những khảo sát tại làng Thanh Phước-một làng thuộc vùng phụ cận thành phố Huế-bài viết này sẽ thử tìm hiểu những đặc sắc của Phật giáo dân gian/dân dã1 ở Trung Bộ Việt Nam. So sánh là ở cấp độ dân dã [cấp xã hội thấp nhất], vì vậy trọng tâm của ghi chép và phân tích là ở cấp độ hành vi thực tiễn của mỗi người, mà không phải là những khảo sát về giáo nghĩa hay hệ thống tổ chức của giáo đoàn…

Xem chi tiết

Phật giáo dân gian ở Trung bộ Việt Nam: Trường hợp làng Thanh Phước (Phần 2)

Cần chú ý đến trường hợp chùa Hồng Phúc của làng Thanh Phước không chỉ là việc bảo lưu khá tốt những đặc sắc mang tính truyền thống của vùng Trung Bộ, mà còn ở điểm sau: phong trào cải cách của phía Giáo hội Phật giáo với mong muốn dựa vào giáo lý Phật giáo để thay đổi tính đa dạng trước đây đã không lan tỏa một cách hoàn bích, mà với một thế cân bằng có phần hơi khác lạ đã tạo ra sự tiếp hợp giữa quá khứ và hiện tại…

Xem chi tiết

Bàn về tín ngưỡng Cửu Thiên Huyền Nữ ở vùng Huế (Phần 3)

Triều đình Nguyễn, từ vua Minh Mạng đến các quan võ đều tin vào đức Cửu Thiên Huyền Nữ, họ công nhận đức ấy là một vị thần quân sự linh thiêng. Vua Minh Mạng lựa chọn nữ thần này làm chính thần tại quán Linh Hựu để mong có được sự phù hộ cho cả hoàng cung nói riêng và hệ thống trang thiết bị bảo vệ khu vực kinh đô nói chung. Do quân sự và âm nhạc có mối quan hệ rất mật thiết nên những người lính thuộc thự Thanh Bình chịu trách nhiệm việc ca múa cũng tín thờ vị nữ thần này. Chắc chắn họ cũng tin rằng vị nữ thần này có uy lực rất mạnh mẽ trong ngành quân sự…

Xem chi tiết

Bàn về tín ngưỡng Cửu Thiên Huyền Nữ ở vùng Huế (Phần 1)

Mục đích của báo cáo này là khảo sát tín ngưỡng Cửu Thiên Huyền Nữ (九天玄女) ở Huế, qua đó nhìn lại tín ngưỡng dân gian Việt Nam nói chung, tín ngưỡng dân gian Huế nói riêng, đã tiếp thu Đạo giáo Trung Quốc như thế nào. Trong bản báo cáo này, chúng tôi xin đề cập đến một số vấn đề liên quan đến đặc trưng tiếp biến (trường hợp tín ngưỡng Cửu Thiên Huyền Nữ) cùng những lý do của quá trình tiếp biến. Để giải quyết vần đế này, chúng tôi khảo sát lại hình dáng, chức năng và bối cảnh thông qua các cứ liệu thư tịch ghi chép về vị nữ thần này.

Xem chi tiết

Bàn về tín ngưỡng Cửu Thiên Huyền Nữ ở vùng Huế (Phần 2)

Vua Minh Mạng được nhiều người biết đến là vị vua đã làm chấn hưng Nho giáo. Ông đã cho xây dựng một ngôi đạo quán (quán Linh Hựu) với quy mô lớn trong Kinh thành vào năm 1829 (năm Minh Mạng thứ 10). Vào thế kỷ XIX, một đạo quán mới có quy mô lớn của khu vực văn hóa Đông Á lại được xây dựng trong nội cung. Đây là một hiện tượng đáng chú ý trong lịch sử Đạo giáo. Căn cứ vào khảo sát dưới đây, chúng tôi cho rằng đức Cửu Thiên Huyền Nữ chính là vị thần được thờ chính trong quán Linh Hựu…

Xem chi tiết

Đóng góp của phật giáo thời Minh Mạng đối với nền văn hóa – nghệ thuật dân tộc

Đối với dân tộc Việt Nam, Phật giáo không chỉ là một tôn giáo mà còn là thành tố quan trọng góp phần xây dựng nền văn hóa dân tộc. Dưới thời vua Minh Mạng, cùng với sự phát triển trên nhiều phương diện, Phật giáo đã tạo nên những sản phẩm văn hóa mang nhiều giá trị, đóng góp to lớn cho sự phát triển của nền văn hóa – nghệ thuật đương thời. Vì vậy, qua việc phân tích những giá trị đặc sắc của ngôi chùa, chuông chùa và tượng thờ thời Minh Mạng, bài viết sẽ cho thấy những đóng góp của Phật giáo giai đoạn này trên phương diện văn hóa – nghệ thuật…

Xem chi tiết

Lễ hội cầu Ngư của các làng biển Quảng Nam – Đà Nẵng

Lễ hội cầu ngư là một sinh hoạt văn hoá thường niên, náo nức, trang trọng của cộng đồng cư dân làm nghề biển từ Quảng Bình vào đến Nam Bộ. Bài viết này phác họa lễ cầu ngư truyền thống ở vùng biển Quảng Nam và thành phố Đà Nẵng, như góp thêm sắc màu vào bức tranh văn hoá biển Trung Bộ và Nam Bộ.

Xem chi tiết

Đối thoại với hát chầu văn và lên đồng ở Việt Nam

Bài viết điểm tới một số tư liệu của các tác giả xưa và nay ở trong, ngoài nước để đưa ra nhận định và tranh luận về các dòng chảy tín ngưỡng, hình thành gần xa với tục thờ Mẫu của Việt Nam. Bài viết đề cập tới nghi thức “lên đồng”, nội dung bài hát Văn với giá trị văn học qua “văn chầu các Mẫu”, “văn chầu về các Đức thánh, ông Hoàng và cả giá trị âm nhạc liên quan với một số nghệ thuật diễn xướng nghi lễ tổng hợp.

Xem chi tiết

Múa lửa trong nghi lễ lên đồng

Giống như nhiều hình thái tôn giáo dân gian khác ở Việt Nam, nghi lễ lên đồng thờ thánh chỉ được xem là một dạng diễn xướng dân gian mà chưa được nhìn nhận và đánh giá đúng những giá trị của nó về thể thức và ý nghĩa. Cùng với công trình “Nghi lễ lên đồng: lịch sử và giá trị” xuất bản năm 2013 (Nxb. Văn hóa), tác giả bài viết này mong muốn làm rõ giá trị và ý nghĩa tôn giáo của nghi lễ lên đồng, một nghi lễ hiện vẫn còn những điều tồn nghi.

Xem chi tiết

Đặc điểm của tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ

 Như tất cả các thành tố của văn hóa dân gian, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ, trong quá trình phát triển của mình, cũng đã chịu ảnh hưởng, tác động của các yếu tố xã hội, lịch sử. Những gì chúng ta quan sát thấy về tín ngưỡng này hôm nay đều là sự quan sát trên lát cắt đương đại. Trong dòng sông thời gian cùng không gian, tín ngưỡng này có sự vận động và biến đổi. Chính sự vận động và biến đổi ấy tạo cho tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương có những đặc điểm riêng so với các tín ngưỡng khác trong tâm thức dân gian người Việt. Nói khác đi tí chút, chính những đặc điểm riêng ấy tạo ra giá trị cho tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ.

Xem chi tiết

Bảo tồn và phát huy giá trị di sản nghi lễ của người Dao ở nước ta hiện nay

Nghi lễ tín ngưỡng của người Dao ở nước ta, nhất là các nghi lễ Cấp sắc, Cúng Bàn Vương, Tết nhảy, Mở cửa rừng, Cúng miếu làng,… rất có giá trị về di sản văn hóa, góp phần bảo tồn bản sắc tộc người Dao: Từ các yếu tố tín ngưỡng tôn giáo, tập quán tương trợ, truyền thống giáo dục, cố kết cộng đồng,… đến duy trì các loại lễ phục, nhạc cụ, các điệu múa, bài cúng, nghệ thuật trang trí,… Song, dưới tác động mạnh mẽ của giao lưu và hội nhập hiện nay, rất cần có những giải pháp phù hợp với thực tiễn mỗi địa phương để bảo tồn và phát huy giá trị các nghi lễ đó từ nhiều góc độ.

Xem chi tiết

Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của dân tộc Dao(Nghiên cứu trường hợp người Dao Quần Chẹt ở xã Quân Chu,huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên)

Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên là loại hình tín ngưỡng dân gian gắn liền với tập tục văn hóa, đạo đức trên cơ sở của niềm tin tổ tiên sẽ che chở, phù hộ cho con cháu. Tín ngưỡng được thể hiện thông qua nghi lễ thờ cúng theo quan niệm, phong tục, tập quán của mỗi con người, mỗi gia đình và mỗi cộng đồng xã hội. Dân tộc Dao Quần Chẹt ở xã Quân Chu, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên cũng như các dân tộc anh em khác, lấy việc thờ cúng tổ tiên làm trọng và là yếu tố chi phối đời sống tâm linh. Ngày nay, những nét độc đáo chính trong văn hóa thờ cúng tổ tiên của người Dao ở đây vẫn được duy trì.

Xem chi tiết

Nguyên nhân hình thành và quá trình tôn giáo hóa nhân vật Quan Vũ thành Quan Thánh Đế Quân trong văn hóa người Hoa (Phần 2)

Quá trình gia nhập thần điện Đạo giáo của Quan Vũ không thể tách rời các nhân tố văn hóa, chính trị, kinh tế cũng như bối cảnh cụ thể của các giai đoạn lịch sử. Nói cách khác, việc lý giải vì sao Quan Vũ lại trở thành nhân vật tôn giáo được người Hoa tôn sùng ngưỡng vọng không thể được lý giải nếu tách rời bối cảnh lịch sử và các nhân tố văn hóa xã hội tham gia tác động và thúc đẩy.

Xem chi tiết