Đền thờ và Thần Mặt trời trong văn hóa Óc Eo ở Nam Bộ

Tín ngưỡng thần Mặt Trời (Surya) của Ấn Độ đã được du nhập vào văn hóa Óc Eo ở miền Nam Việt Nam từ thế kỷ II trước Công nguyên (BC – Before Christ) đến thế kỷ VII sau Công nguyên và tồn tại cho đến cuối nền văn hóa Óc Eo từ thế kỷ VII đến thế kỷ XII. Giai đoạn đầu tiên là ngôi đền ở ngoài trời được xây bằng gạch, hay bằng đá, ở trung tâm có hình vòng tròn, dưới vòng tròn có bánh xe Mặt Trời vàng có tám tia. Giai đoạn sau là ngôi đền được xây dựng bằng gạch, phía trên có tượng thần Mặt Trời bằng sa thạch. Trong nghiên cứu này, tác giả hệ thống và cập nhật các tư liệu hiện biết về đền và tượng thần Mặt Trời trong văn hóa Óc Eo ở Nam Bộ….

Xem chi tiết

Tình hình sưu tầm, xử lý và bước đầu khai thác các văn bản Hán Nôm ở Thừa Thiên Huế

Thừa Thiên Huế là một vùng đất có vị thế lịch sử – văn hóa đặc biệt trong tiến trình lịch sử văn hóa Việt Nam. Về mặt lịch sử, Huế là thủ phủ (từ 1626) rồi đô thành (1744), kinh đô của vương triều Quang Trung (1788) và kinh đô của cả nước thống nhất dưới triều Nguyễn (1802-1945). Chính yếu tố lịch sử này đã làm cho “quốc ngữ” (tức chữ Hán Nôm) và tư tưởng mà nó chuyển tải/tam giáo Nho-Phật-Đạo, đặc biệt Nho học tồn tại lâu dài hơn ở vùng đất đế đô này…

Xem chi tiết

Nhìn lại quan hệ làng – nước ở người Việt qua các hướng tiếp cận nghiên cứu

Bài viết này nhìn nhận lại mối quan hệ làng – nước từ trước đến nay thông qua các tiếp cận nghiên cứu chính về chủ đề này đã được công bố của các học giả và của bản thân tác giả, trong đó đặc biệt tập trung vào một số nghiên cứu của các học giả quốc tế. Bài viết cho rằng cấu trúc, cơ cấu xã hội của làng xã thay đổi qua các thời kỳ nên động năng của mối quan hệ làng – nước cũng trải qua nhiều chuyển biến. Mặc dầu vậy, đến nay làng vẫn là một cộng đồng cư trú, một đơn vị phân tích quan trọng nên nhiều vấn đề kinh tế – xã hội ở nông thôn Việt Nam đương đại vẫn có thể được xem xét dưới góc độ quan hệ làng – nước. Tuy nhiên, cần hiểu và đặt quan hệ đó trong bối cảnh mới với nhiều nhân tố mới.

Xem chi tiết

Thủ phủ chúa Nguyễn với quá trình xây dựng bản sắc văn hóa Huế và văn hóa Đàng Trong

Thế kỷ XVI đến XVIII là một giai đoạn lịch sử rất đặc biệt của Việt Nam với những biến động to lớn trên nhiều lĩnh vực: kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội. Từ sự khủng hoảng và suy yếu của chế độ phong kiến tập quyền triều Lê đã dẫn đến những cuộc nội chiến khốc liệt giữa những thế lực khác nhau trong chính giai cấp thống trị, khiến cho đất nước bị chia cắt kéo dài. Bên cạnh đó, tác động mạnh mẽ của các trào lưu khu vực và của thế giới như di dân, trao đổi thương mại, truyền bá Ki tô giáo… đã góp phần tạo nên những thay đổi lớn lao của Việt Nam hồi ấy,…

Xem chi tiết

Cấu trúc khu vực đô thành Việt Nam Nhật Bản và sự biến đổi chức năng: Tham chiếu đặc biệt để so sánh khu vực cảng của Huế và Hikone từ thế kỷ XVII đến nửa đầu thế kỷ XX

Mục đích của báo cáo này là so sánh đối chiếu để làm sáng tỏ hai điều: Trước hết, cả hai khu vực đều được chọn để làm đô thành như thế nào, và ở đây đô thành đã được xây dựng ra sao? Thứ hai là khảo sát, so sánh Matsubara có cảng xuất nhập hàng hóa, lúa gạo của thái ấp Hikone, với Bao Vinh, Địa Linh, Thanh Hà là những đô thị cảng sông, nơi đã trở thành đô thị giao lưu buôn bán.

Xem chi tiết

Tiếp xúc văn hoá Việt – Champa ở miền Trung: Nhìn từ làng xã vùng Huế

Với một lập luận thông thường, trở thành thói quen phổ biến, vùng đất miền Trung đã có sự chuyển giao quyền sở hữu chủ Champa – Việt trong một quá trình lịch sử dài lâu, thì đương nhiên, diễn ra quá trình tiếp xúc văn hoá Việt – Champa. Do vậy, người ta có thể dễ dàng khẳng định nhạc Huế ảnh hưởng bởi nhạc Chăm, hay tục thờ Cá Voi tiếp thu từ người Chăm v.v… mà ít chú tâm chứng minh hay viện dẫn căn cứ, và thực tế cũng sẽ rất khó để làm rõ điều đó…

Xem chi tiết

Phật giáo dân gian ở Trung bộ Việt Nam: Trường hợp làng Thanh Phước (Phần 1)

Trên cơ sở những khảo sát tại làng Thanh Phước-một làng thuộc vùng phụ cận thành phố Huế-bài viết này sẽ thử tìm hiểu những đặc sắc của Phật giáo dân gian/dân dã1 ở Trung Bộ Việt Nam. So sánh là ở cấp độ dân dã [cấp xã hội thấp nhất], vì vậy trọng tâm của ghi chép và phân tích là ở cấp độ hành vi thực tiễn của mỗi người, mà không phải là những khảo sát về giáo nghĩa hay hệ thống tổ chức của giáo đoàn…

Xem chi tiết

Phật giáo dân gian ở Trung bộ Việt Nam: Trường hợp làng Thanh Phước (Phần 2)

Cần chú ý đến trường hợp chùa Hồng Phúc của làng Thanh Phước không chỉ là việc bảo lưu khá tốt những đặc sắc mang tính truyền thống của vùng Trung Bộ, mà còn ở điểm sau: phong trào cải cách của phía Giáo hội Phật giáo với mong muốn dựa vào giáo lý Phật giáo để thay đổi tính đa dạng trước đây đã không lan tỏa một cách hoàn bích, mà với một thế cân bằng có phần hơi khác lạ đã tạo ra sự tiếp hợp giữa quá khứ và hiện tại…

Xem chi tiết

Gốm Việt Nam trong quần thể di tích cố đô Huế: Xuất xứ, loại hình và chức năng

Huế là kinh đô của nước Việt Nam thời Nguyễn (1802 – 1945). Vì thế, các vua triều Nguyễn đã cho quy hoạch và xây dựng trên vùng đất này một quần thể công trình kiến trúc, gồm thành quách, cung điện, lăng tẩm, đàn miếu, chùa chiền… để đáp ứng các việc phòng thủ, trị vì và các nhu cầu sinh tử của vương triều, hoàng gia và bộ máy cai trị của triều Nguyễn. Quần thể công trình kiến trúc ấy được kiến tạo chủ yếu vào nửa đầu thế kỷ XIX, dưới hai triều vua: Gia Long (1802-1820) và Minh Mạng (1820-1841) và được các triều vua kế vị liên tục trùng tu và tôn tạo cho đến ngày triều Nguyễn cáo chung….

Xem chi tiết

Lịch sử di cư và nghi lễ thờ cúng tổ tiên của các dòng họ gốc Hoa ở Hương Vinh

Theo báo cáo nghiên cứu được tiến hành vào năm 1945, Chen Chin-ho (Trần Kinh Hòa) đã liệt kê 41 họ tộc ở làng Minh Hương, trong số đó hàng chục họ tộc được cho là có nguồn gốc từ người Trung Hoa xưa như Cam, Chu, La, Hầu, Lưu, Nhân… Báo cáo này mục đích tìm hiểu lịch sử của việc di cư và các nghi lễ thờ cúng tổ tiên của các dòng họ gốc Hoa ở xã Hương Vinh- vùng ngoại ô thành phố Huế. Dù Chen Chin-ho (陳 1964) đã nghiên cứu về gia phả và phả hệ của dòng họ Trần – một trong những dòng họ lớn ở làng Minh Hương; tuy nhiên, không phải tất cả các dòng họ gốc Hoa ở Minh Hương đều thuộc dòng dõi họ Trần…

Xem chi tiết

Bàn về tín ngưỡng Cửu Thiên Huyền Nữ ở vùng Huế (Phần 1)

Mục đích của báo cáo này là khảo sát tín ngưỡng Cửu Thiên Huyền Nữ (九天玄女) ở Huế, qua đó nhìn lại tín ngưỡng dân gian Việt Nam nói chung, tín ngưỡng dân gian Huế nói riêng, đã tiếp thu Đạo giáo Trung Quốc như thế nào. Trong bản báo cáo này, chúng tôi xin đề cập đến một số vấn đề liên quan đến đặc trưng tiếp biến (trường hợp tín ngưỡng Cửu Thiên Huyền Nữ) cùng những lý do của quá trình tiếp biến. Để giải quyết vần đế này, chúng tôi khảo sát lại hình dáng, chức năng và bối cảnh thông qua các cứ liệu thư tịch ghi chép về vị nữ thần này.

Xem chi tiết

Bàn về tín ngưỡng Cửu Thiên Huyền Nữ ở vùng Huế (Phần 2)

Vua Minh Mạng được nhiều người biết đến là vị vua đã làm chấn hưng Nho giáo. Ông đã cho xây dựng một ngôi đạo quán (quán Linh Hựu) với quy mô lớn trong Kinh thành vào năm 1829 (năm Minh Mạng thứ 10). Vào thế kỷ XIX, một đạo quán mới có quy mô lớn của khu vực văn hóa Đông Á lại được xây dựng trong nội cung. Đây là một hiện tượng đáng chú ý trong lịch sử Đạo giáo. Căn cứ vào khảo sát dưới đây, chúng tôi cho rằng đức Cửu Thiên Huyền Nữ chính là vị thần được thờ chính trong quán Linh Hựu…

Xem chi tiết

Về quá trình tụ cư lập làng ở Hương Vinh

Hương Vinh là một xã đồng bằng nằm về phía đông của huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên Huế, cách trung tâm thành phố Huế 4 km về phía bắc, trong vùng tọa độ 16031’11’’ vĩ độ bắc và 107028’18’’ kinh độ đông. Phía bắc Hương Vinh giáp với xã Quảng Thành huyện Quảng Điền, ranh giới là sông Bồ; phía đông giáp với xã Phú Mậu huyện Phú Vang, ranh giới là sông Hương; phía nam giáp với các phường Phú Bình, Phú Thuận thành phố Huế, ranh giới là sông Đào; phía tây giáp phường Hương Sơ thành phố Huế và xã Hương Toàn huyện Hương Trà…

Xem chi tiết

Khảo cổ học Cù Lao Chàm

Cù Lao Chàm, toạ độ 15°15’20” đến 15°15’15” vĩ độ bắc và 180°23’10” kinh độ đông, là một cụm gồm 07 hòn đảo lớn, nhỏ (Hòn Lao, Hòn Mồ, Hòn La, Hòn Dài, Hòn Tai, Hòn Khô và Hòn Ông) trải rộng trên một diện tích không gian khoảng 15 km. Cách bờ biển Cửa Đại 15km về phía đông và cách thị xã Hội An 19km về phía đông-đông bắc. Về mặt hành chính, hiện nay Cù Lao Chàm là xã đảo Tân Hiệp thuộc thị xã Hội An, Quảng Nam. Trong cụm đảo Cù Lao Chàm, Hòn Lao có diện tích lớn nhất và là đảo duy nhất có cư dân sinh sống với khoảng 3000 dân.

Xem chi tiết

Văn hóa-xã hội đô thị Hà Nội

Với một truyền thống văn học nghệ thuật, nếp sống thanh lịch hào hoa lâu đời, Hà Nội thời Nguyễn vẫn tiếp tục tỏa sáng ảnh hưởng của mình như một trung tâm văn hóa lớn nhất của cả nước. Không gian văn hóa đô thị truyền thống của Thăng Long-Hà Nội vẫn được duy trì qua các hoạt động giáo dục khoa cử, tôn giáo, tín ngưỡng cũng như văn hóa nghệ thuật.

Xem chi tiết

Tế phục của vua quan triều Nguyễn

Sau khi thống nhất đất nước, năm 1802 vua Gia Long cho đặt đàn ở làng An Ninh để hiệp tế Trời Đất. Đến tháng 2 Gia Long năm thứ 5 (1806) mới chính thức xây dựng đàn Nam Giao ở xã Dương Xuân, cách Kinh thành Huế 3km về phía Nam. Lễ tế Nam Giao tổ chức lần đầu tiên tại đàn ấy vào năm Gia Long thứ 6 (1807), nhưng thời ấy chưa có quy định đồ tế phục. Mãi đến năm Minh Mạng thứ 12 (1831) mới chế đồ tế phục của vua, đồng thời cũng quy định các thứ mũ, áo, xiêm cho các hoàng tử và các quan văn võ….

Xem chi tiết

Quốc tổ Hùng Vương trong tâm thức và hành xử của người Việt

Thật hiếm có một quốc gia nào trên thế giới lại có chung một ngôi đền thờ Tổ và hằng năm cả dân tộc đều hành hương về ngôi Đền Tổ ấy để tưởng nhớ Tổ tiên mình (các vua Hùng) như Việt Nam ta. Nếu như phong tục hành hương về cội nguồn của nhiều dân tộc trên thế giới thường mang tính tôn giáo (như người theo đạo Phật tìm đến Tây Trúc, Người theo đạo Cơ đốc Giáo tìm về Jerusalem, Người theo đạo Hồi tìm về Mecca…) thì đây, người Việt hằng năm lại hành hương về đất Tổ với tấm lòng thờ phụng Tổ tiên. Từ một nhân vật huyền thoại, Hùng Vương đã trở thành một nhân vật lịch sử, thành Quốc tổ…

Xem chi tiết

Tìm hiểu các bản dịch Truyện Kiều sang tiếng Anh

 Bài viết đi tìm các bản dịch Kiều sang tiếng Anh. Theo nghiên cứu của chúng tôi, có tất cả 12 bản dịch Kiều ra tiếng Anh, trong đó có 5 bản dịch của người nước ngoài, 7 bản dịch của người Việt. Chúng tôi nhận thấy có 1 số bản dịch được đánh giá tốt là bản dịch của Lê Xuân Thủy, Huỳnh Sanh Thông, Michael Counsell, Zhukov và Timothy Allen. Trong bài viết, chúng tôi cũng có 1 số nhận xét về 4 bản dịch đầu, còn bản dịch của Timothy Allen vì chưa tìm được nên không đưa vào khảo sát.

Xem chi tiết

Hát kể sử thi – Tiềm năng du lịch văn hóa dân gian của tộc người thiểu số Tây Nguyên: Trường hợp hát kể sử thi Mơ Nông

Sử thi Tây Nguyên (sử thi Mơ Nông) là vốn văn hóa di sản phi vật thể cần được bảo tồn một cách cấp thiết. Trong phạm vi bài viết này, bằng phương pháp nghiên cứu tài liệu và phương pháp nghiên cứu liên ngành, chúng tôi đề xuất một giải pháp bảo tồn sử thi dưới dạng một tiềm năng du lịch văn hóa dân gian theo hình thức “slow tourism”.

Xem chi tiết

Đóng góp của phật giáo thời Minh Mạng đối với nền văn hóa – nghệ thuật dân tộc

Đối với dân tộc Việt Nam, Phật giáo không chỉ là một tôn giáo mà còn là thành tố quan trọng góp phần xây dựng nền văn hóa dân tộc. Dưới thời vua Minh Mạng, cùng với sự phát triển trên nhiều phương diện, Phật giáo đã tạo nên những sản phẩm văn hóa mang nhiều giá trị, đóng góp to lớn cho sự phát triển của nền văn hóa – nghệ thuật đương thời. Vì vậy, qua việc phân tích những giá trị đặc sắc của ngôi chùa, chuông chùa và tượng thờ thời Minh Mạng, bài viết sẽ cho thấy những đóng góp của Phật giáo giai đoạn này trên phương diện văn hóa – nghệ thuật…

Xem chi tiết