Vị thế của quốc gia Đại Việt và thông điệp về sự bang giao in dấu trong Trò Xuân Phả

Trò Xuân Phả là một trong những trò diễn tiêu biểu ở xứ Thanh, lưu dấu quá khứ hào hùng, công cuộc dựng nước và mở nước của cha ông ta thời quốc gia độc lập tự chủ Đại Việt. Trải qua thời gian với nhiều thăng trầm và biến cố trong lịch sử, nhưng trò Xuân Phả vẫn được lưu giữ và trao truyền khá nguyên vẹn như những gì từng hiện hữu trước đây.

Xem chi tiết

Bước đầu tìm hiểu “hương ước cải lương” ở Bắc Kỳ trước năm 1921 (Phần 2)

Trên đây mới chỉ là những kiến giải bước đầu của người viết trên cơ sở nguồn tài liệu hương ước. Hy vọng rồi đây với những nguồn tư liệu khác, đặc biệt là của chính quyền thuộc địa, các nhà nghiên cứu có thể làm sáng rõ hơn nữa về hương ước cải lương với tư cách là một giai đoạn phát triển trong lịch sử hương ước, cũng như là một sản phẩm của quá trình thực dân Pháp tác động vào đời sống xã hội Bắc Kỳ.

Xem chi tiết

Bước đầu tìm hiểu “hương ước cải lương” ở Bắc Kỳ trước năm 1921 (Phần 1)

“Hương ước cải lương” là một cụm từ tương đối quen thuộc không chỉ trong giới học thuật mà cả trong đời sống thường ngày ở Việt Nam. Mặc dù vậy, vẫn chưa có sự thống nhất về khái niệm, cũng như chưa có hiểu biết xứng tầm về vấn đề này. Dựa chủ yếu trên tài liệu hương ước, bài viết chỉ ra rằng từ khoảng năm 1906 đến năm 1920 là một giai đoạn khá đặc biệt, mang tính chuyển tiếp trong lịch sử hương ước ở Bắc Kỳ…

Xem chi tiết

Bảo tồn và phát huy Đờn ca Tài tử ở miền Tây Nam Bộ

Tại Nam Bộ, có nhiều di sản văn hóa của người Kinh cần được bảo tồn, như ca Vọng cổ, Cải lương, Đờn ca Tài tử… Vừa qua, UNESCO đã ghi danh nghệ thuật Đờn ca Tài tử là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đó là một tin vui, nhưng để bảo tồn và phát huy di sản văn hóa này nói riêng, các di sản văn hóa thuộc lĩnh vực ca nhạc cổ nói chung trước tình hình phát triển kinh tế – xã hội hiện nay là điều không dễ cho địa phương…

Xem chi tiết

Akaoni (Quỷ Đỏ) và Người đàn bà thất lạc: đương đại và truyền thống

Khái niệm đương đại đang ngày càng phổ biến hơn tại Việt Nam. Chúng ta có thể nghe các cụm danh từ như múa đương đại, dân ca đương đại, kịch đương đại… Song, việc định hình khái niệm đương đại và đúc kết các đặc điểm của một tác phẩm nghệ thuật đương đại như một lý thuyết có hệ thống tại Việt Nam vẫn đang bỏ ngỏ. Bài viết này hi vọng việc tìm hiểu hai vở kịch được xem là đương đại là Akaoni và Người đàn bà thất lạc sẽ bổ sung thêm một số ý tưởng để góp phần làm rõ hơn diện mạo của kịch đương đại Việt Nam.

Xem chi tiết

Bộ gõ cơ thể từ khái niệm đến ứng dụng trong giáo dục âm nhạc

Bộ gõ cơ thể (Body Percussion), một công cụ dạy học âm nhạc của phương pháp Orff-Schulwerk, là nghệ thuật tạo nên các âm thanh bằng sự tương tác của các bộ phận của cơ thể. Bài viết gồm những kiến thức cơ bản về bộ gõ cơ thể trong dạy học âm nhạc nhằm giúp giáo viên và sinh viên sư phạm âm nhạc thực hiện tốt nhiệm vụ sư phạm của mình khi chương trình mới được áp dụng trong thời gian tới.

Xem chi tiết

Bảo tồn và phát huy các giá trị di sản của nghệ thuật diễn xướng cung đình Huế

Di sản văn hóa phi vật thể Cung đình Huế được hình thành và phát triển qua nhiều giai đoạn lịch sử, từ vai trò của trấn Thuận Hóa (1306 – 1557), thủ phủ xứ Đàng Trong (1558 – 1787), kinh đô triều Tây Sơn (1788 – 1801) và Kinh đô triều Nguyễn (1802 – 1945) đã tạo nên sức hút và sự lan tỏa đặc biệt quan trọng trong suốt chiều dài lịch sử, làm nên hệ giá trị di sản văn hóa cung đình đặc trưng, trong đó có di sản của nghệ thuật diễn xướng cung đình Huế, tiêu biểu như Nhã nhạc, Tuồng cung đình và Múa hát cung đình.

Xem chi tiết

Đoàn Ba Vũ và nghệ thuật múa cung đình Huế

Múa cung đình Việt Nam có từ đời tiền Lê. Qua đời Lý, hình thức múa có bước phát triển qua sự kiện Lý Thánh Tông trong cuộc Nam Chinh bắt hơn một trăm cung nữ Chiêm Thành giỏi múa hát khúc Tây Thiên đem về Thăng Long(1) (1044). Đến đời Trần, hình thức múa hát tập thể đã khá phổ biến ở cung đình. Đến đời Lê, qua các điệu múa Bình Ngô phá trận và Chư hầu lai triều được biểu diễn vào năm 1456 nhân khi Lê Nhân Tông đến Lam Kinh bái yết lăng miếu, ta thấy hình thức múa đã phát triển đến hình thức tổ khúc…

Xem chi tiết

Khái niệm trống và mái trong âm nhạc truyền thống Huế

Trong văn hóa của người Á Đông, cặp phạm trù âm – dương vốn rất phổ biến và đã được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực văn hóa nghệ thuật, đặc biệt là trong triết học. Riêng trong lĩnh vực âm nhạc, người Việt xưa cũng đã sử dụng cặp phạm trù này dưới biểu hiện tên gọi trống – mái để nói đến mối quan hệ về cao độ trong âm nhạc. Bài viết này giới thiệu cách dùng và ý nghĩa của các khái niệm trống và mái trong âm nhạc cổ truyền Việt Nam, cụ thể là trong âm nhạc truyền thống Huế.

Xem chi tiết

Vấn đề “Cải lương hóa” kịch bản kịch nói

Cải lương là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc của Việt Nam. Sân khấu cải lương và kịch có mối liên hệ mật thiết, tác động qua lại lẫn nhau, cùng bổ khuyết cho nhau. Bài viết phác thảo bản chất lịch sử xã hội của hai loại hình, đi tìm những tương đồng và dị biệt giữa cải lương và kịch nói, bước đầu đánh giá tiềm năng “cải lương hóa” kịch bản kịch nói. Thông qua đó, chúng ta có thể nhận biết thế mạnh tạo lập một tác phẩm mới có hệ giá trị đặc thù của kịch bản “cải lương hóa”, đóng góp vào sự phong phú của nghệ thuật biên kịch sân khấu của dân tộc.

Xem chi tiết

Hát bóng rỗi và tín ngưỡng nữ thần ở Nam Bộ

…Tín ngưỡng vốn có tính chất bảo thủ truyền thống, còn nghệ thuật lại chịu ảnh hưởng, tác động bởi bối cảnh văn hóa, xã hội, nhu cầu đổi mới về thẩm mỹ. Điều đó càng đẩy nguồn gốc của Hát bóng rỗi lùi sâu hơn vào quá khứ mà hiện tại chưa thể tìm ra căn cứ để xác định về tình trạng sơ khai. Chỉ biết rằng, muộn nhất vào khoảng đầu thế kỷ XIX, loại hình nghệ thuật Hát bóng rỗi đã trở nên phổ biến.

Xem chi tiết

Kết cấu của thể loại Vè

Bài viết này trình bày kết cấu của vè qua hai bình diện: Kết cấu theo lối tổ chức nội dung sự việc, gồm ba phần (phần mở đầu, phần miêu tả, kể lại câu chuyện, và phần kết thúc); và Kết cấu theo tính cách nhân vật, chia con người trong một tác phẩm làm hai tuyến. Đồng thời, bài viết cũng so sánh giữa kết cấu của vè với kết cấu của một số thể loại thuộc nhóm trần thuật của văn học dân gian khác (như truyện thơ, truyện trạng, truyện ngụ ngôn…).

Xem chi tiết

Một trăm năm cải lương là năm nào?

Hiện nay, một số nhà nghiên cứu cho rằng thời điểm ra đời của sân khấu cải lương là vào năm 1918, gắn với sự kiện tuồng cải lương Kim Vân Kiều của soạn giả Trương Duy Toản được công diễn lần đầu tiên tại rạp thầy Năm Tú ở Mỹ Tho. Tác giả bài viết này cho rằng, những gì được viết gần đây về lịch sử cải lương còn nhiều nhầm lẫn, thiếu chính xác. Và việc chọn một tiêu chí để kỷ niệm 100 năm cải lương là cần phải xem xét lại.

Xem chi tiết

Nhạc cụ truyền thống giữa biên giới văn hóa và biên độ dân tộc

Khi dựng lên thành lũy bảo vệ sự độc đáo của truyền thống văn hóa, chúng ta đối diện trước biên giới văn hóa và biên độ dân tộc. Biên giới nào cần duy trì, bảo vệ như một thành lũy nhằm bảo lưu tính độc đáo và biên độ nào cần vượt qua như một rào cản gây trở ngại trên con đường phát triển? Bài viết này đề cập tới vấn đề trên giới hạn trong phạm vi nhạc cụ dân tộc.

Xem chi tiết

Vai trò ca nương trong nghệ thuật ca trù (Phần 1)

Bài viết nêu bật tầm quan trọng của vai trò nguời ca nương (đào nương) gắn liền với nguồn gốc lịch sử nghệ thuật ca trù, và ảnh hưởng đến trào lưu thưởng thức nghệ thuật này. Qua vai trò đào nương, ta hiểu được quy luật tồn tại và tiến hóa của nghệ thuật ca trù, từ trào lưu đại chúng, ca trù tồn tại trong hát cửa đình, hát khao vọng… song song với trào lưu hát nhà tơ, ca quán; và xác định được phương hướng giữ gìn, phát huy nghệ thuật ca trù.

Xem chi tiết

Vai trò ca nương trong nghệ thuật ca trù (Phần 2)

Để nghệ thuật ca trù tồn tại được trong đời sống đương đại thì vai trò đào nương ngày nay cần phải được đại chúng hóa, đào nương không thể chỉ đóng một vai “nghệ nhân giữ gìn vốn cổ”, mà còn phải đảm đương nhiều vai như một ngôi sao, một nghệ sỹ thực thụ trên các phương tiện truyền thông, điện ảnh,… Đồng thời, các nhà đạo diễn và các nhà thiết kế chương trình nên khuyến khích những ngôi sao hóa thân vào vai ả đào hiện đại, như trường hợp Madona hóa thân làm geisha chẳng hạn.

Xem chi tiết

Nhịp điệu trong Hình hoạ

Có nhiều yếu tố để tạo nên một bài hình hoạ đẹp trong đó “nhịp điệu” được coi là yếu tố cân bằng, hài hoà giữa các yếu tố còn lại. Nhịp điệu đóng vai trò rất quan trọng, là chìa khóa đa năng để mở cánh cửa vào lĩnh vực nghiên cứu hình họa. “Nhịp điệu” không còn là mới trong tranh, thế nhưng đối với môn hình hoạ thì nó đang là một ẩn số thú vị cho tác giả và thông qua bài viết này, tác giả muốn tìm hiểu về ẩn số đó.

Xem chi tiết

Việt Nam thế kỷ XX và những xu hướng lựa chọn tư tưởng văn nghệ nước ngoài

Sau 1954, hai miền Nam – Bắc sống dưới hai chế độ chính trị khác nhau, cho nên thời kì 1945 – 1986 sẽ được tách thành hai phần: Sự tiếp thu các tư tưởng văn nghệ Nga – Xô, Trung Quốc vào Việt Nam giai đoạn 1945 – 1986 và vào miền Bắc sau 1954 và Sự tiếp thu các tư tưởng văn nghệ Âu – Mĩ vào miền nam Việt Nam giai đoạn 1954 – 1975. Tùy thuộc vào bối cảnh lịch sử đặc thù của mỗi giai đoạn như thế, việc tiếp thu tư tưởng văn nghệ nước ngoài vào Việt nam sẽ có những ưu tiên lựa chọn riêng.

Xem chi tiết

Mã la trong đời sống văn hóa tộc người Raglai ở Khánh Hòa

Cũng như hầu hết các dân tộc bản địa Tây Nguyên khác, dân tộc Raglai tại Khánh Hòa có đời sống sinh hoạt văn hóa và tín ngưỡng gắn bó máu thịt với âm nhạc. Vì thế dân tộc Raglai có rất nhiều loại nhạc cụ truyền thống như mã la, đàn đá, kèn Sarakel, đàn Chapi, sáo Tacung, sáo Talebiloi, trống Gianai… Tất cả các nhạc cụ đều được trân trọng, là một phần không thể thiếu trong các lễ hội và là người bạn tâm giao giúp chủ nhân giãi bày những điều khó nói, trong đó đặc biệt là mã la.

Xem chi tiết