Chợ miền Bắc (Phần 1)

…..Theo truyền thuyết xưa kia nơi họp chợ là bãi chiến trường, có nhiều người chết. Chợ họp để tạo cơ hội cho người sống và người chết có dịp gặp nhau. Chợ bắt đẩu từ lúc lên đèn, ở ngôi miếu cổ, nổi tiếng linh thiêng. Chợ không lều, không quán, không đèn nến. Người đến chợ tay ôm con gà mái đen được chăm sóc cân thận làm vật tế Thành Hoàng làng. Theo người xưa thì con gà đen sẽ giúp họ len lỏi vào cõi âm để gặp người thân. Trong chợ còn có cả dãy vàng mã, hương, trầu cau….

Xem chi tiết

Tìm hiểu lịch sử nghề khắc – in sách Hán – Nôm của Việt Nam thời Phong kiến

Nghề khắc in ván gỗ sách Hán Nôm của Việt Nam có từ khá sớm, tuy nhiên do nhiều nguyên nhân khác nhau nên phần nhiều các bản khắc gỗ đã bị hỏng, mất mát không còn lưu giữ lại được là bao nhiêu. Hiện nay đa phần các ván in chúng ta còn giữ được là của triều Nguyễn để lại, một phần nữa là ở các chùa chiền, đền miếu ở phía Bắc. Vì vậy, muốn nghiên cứu lịch sử nghề khắc in chỉ có cách thông qua các tàng bản thời Phong kiến trong các bộ sách Hán Nôm đã in và hiện còn đến ngày nay…..

Xem chi tiết

Diễn xướng đồng dao trong các hoạt động lao động của trẻ em dân tộc thiểu số miền núi phía Bắc

Đồng dao gồm những bài hát và trò chơi trong đó có cả phần lời và cách thức diễn xướng. Khi tìm hiểu về những câu hát đồng dao của trẻ em trong môi trường lao động chúng tôi không đặt vấn đề nghiên cứu trẻ em là đối tượng lao động chính mà nghiên cứu ở mối quan hệ hữu cơ giữa trẻ em với hoạt động thực tiễn khi trẻ tham gia lao động. Đối với trẻ nhỏ những bài đồng dao đã trở thành một món ăn tinh thần không thể thiếu và luôn gắn với hoạt động thực tiễn lao động của các em.

Xem chi tiết

Đồng dao và trò chơi trẻ em dân tộc thiểu số trong đời sống hiện nay

Đồng dao và trò chơi trẻ em dân tộc thiểu số thuộc các khu vực như miền núi phía Bắc, miền Trung – Tây Nguyên, đồng bằng Nam Bộ đã được công bố, số lượng các sưu tập, tuyển dịch của nhiều dân tộc là nguồn tư liệu quý giá cho việc nghiên cứu di sản văn học, văn hóa dân tộc. Trong khuôn khổ bài viết này, chúng tôi khảo sát thực trạng đồng dao và trò chơi trẻ em một số dân tộc thiểu số miền núi phía Bắc….

Xem chi tiết

Tên gọi dinh trấn Thanh Chiêm

Dinh trấn Thanh Chiêm đã thật sự trở thành kinh đô thứ hai của xứ Đàng Trong. Tuy nhiên tên gọi dinh trấn Thanh Chiêm có từ bao giờ, ý nghĩa của tên gọi đó như thế nào, sự biến đổi qua các thời kỳ lịch sử như thế nào và tính chất lịch sử của dinh trấn Thanh Chiêm là những vấn đề cần được quan tâm, tìm hiểu nhiều hơn nữa. Bài viết này thông qua các cứ liệu lịch sử sẽ phần nào nghiên cứu các vấn đề trên.

Xem chi tiết

Lời giới thiệu Iconographie historique de l’Indochine française

Trong tay độc giả một bản dịch từ tác phẩm – có tựa đề Iconographie historique de l’Indochine française của hai tác giả Paul Boudet và André Masson.! Theo cách hiểu của chúng tôi Iconographie là một loại hình khoa học về tranh tượng… được vẽ, khắc hay đắp theo kỹ thuật mô phỏng bằng những chất liệu khác nhau (Science des images produites par la peinture, la sculpture et des autres arts plastiques) theo Nouveau petit Larousse illustré

Iconographie – theo ngôn ngữ bác học! còn có thể được hiểu là bộ sưu tập chân dung người danh tiếng (Collection de portraits d’hommes célèbres)…

Xem chi tiết

Nghề thủ công cổ truyền các dân tộc ở Việt Nam: Diện mạo và những vấn đề đang đặt ra

Trong báo cáo này, chúng tôi xin trình bày vài suy nghĩ khái quát về hiện trạng các nghề thủ công cổ truyền và vai trò của nó trong đời sống các dân tộc ở Việt Nam, đồng thời nêu lên một số ý kiến về việc bảo tồn, phát huy các ngành nghề thủ công trong bối cảnh hội nhập và phát triển.

Xem chi tiết

Về một vài địa danh,tên riêng gốc Nam Đảo trong vùng Hà Nội xưa

Địa danh hay tên gọi riêng của một vị trí nào đó, một nơi nào đó được nhân hóa trong một vùng lãnh thổ cụ thể là kết quả tất yếu của nhu cầu hoạt động xã hội ấy. Mỗi một địa vực cư trú bao giờ cũng có tính lịch sử riêng mang dấu ấn hoạt động của cư dân là chủ thể vùng miền đó. Do vậy, địa danh trong một vùng lãnh thổ ít nhiều đều phản ánh tính lịch sử của vùng lãnh thổ ấy. Trong quá trình thay đổi của một không gian địa lý, cư dân của nó cũng sẽ thay đổi nên có địa danh mất đi, có địa danh được lưu giữ lại theo nhiều cách khác nhau và cũng sẽ có những địa danh mối xuất hiện…

Xem chi tiết

Nguồn gốc và ý nghĩa các tộc danh ở Việt Nam (Phần 1)

Cùng với ngôn ngữ tộc người, tộc danh là dấu chỉ trước tiên giúp một tộc người tự phân biệt với những tộc người khác, và phân biệt những tộc người khác với tộc người mà mình sở thuộc. Nguồn gốc của các tộc danh có thể là những danh xưng tự gọi, nhưng thường xuất phát từ cách gọi để phân biệt của các cộng đồng lân cận. Các cộng đồng người thường dựa vào nơi cư trú hoặc một điểm đặc trưng, đặc thù về văn hóa của các cộng đồng láng giềng để đặt tên cho họ. Do đó, các tộc danh ở Việt Nam thường phản ánh xuất xứ và phản ánh cái nhìn của các cộng đồng người đối với nhau.

Xem chi tiết

Nguồn gốc và ý nghĩa các tộc danh ở Việt Nam (Phần 2)

Việt Nam là một quốc gia đa tộc người, và đóng vai trò trung tâm trong suốt tiến trình lịch sử Việt Nam chính là tộc Việt. Từ những nhóm tổ tiên cư trú trên miền núi Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, tộc Việt đã mở rộng địa bàn từ miền núi xuống đồng bằng, hải đảo và mở rộng lãnh thổ tộc người xuống phương Nam, cộng cư và tiếp biến văn hóa với các tộc người thiểu số anh em để làm giàu nội lực văn hóa của mình và của quốc gia dân tộc Việt Nam mà mình là rường cột.

Xem chi tiết

VIỆT NAM HỌC trong GIẢI CẤU TRÚC và LIÊN KÍ HIỆU VĂN HÓA (Phần 2)

Có cần giải cấu trúc “Việt Nam học” không? – Đương nhiên là có. Ngành Việt Nam học qua thời gian đã có những cuộc giải cấu trúc nhất định. Ban đầu các nhà Việt Nam học chủ yếu nghiên cứu những gì thuộc về căn tính/căn cước/bản sắc Việt Nam. Về sau xuất hiện nhánh nghiên cứu Việt Nam học – “tiếp biến văn hóa”, rồi đến Việt Nam học – “khu vực học” và gần đây nhất là Việt Nam học – “quốc tế học” (theo nghĩa “toàn cầu hóa”). Vậy vấn đề đương đại của Việt Nam học là gì?

Xem chi tiết

VIỆT NAM HỌC trong GIẢI CẤU TRÚC và LIÊN KÍ HIỆU VĂN HÓA (Phần 1)

Việt Nam học là ngành nghiên cứu có phạm vi bao quát rất rộng, bao gồm tất cả mọi thứ có liên quan đến đất nước, con người, văn hóa Việt Nam từ cổ chí kim. Hiện ở Việt Nam, giới nghiên cứu và giảng dạy vẫn chưa thống nhất cách tiếp cận Việt Nam học, đặc biệt là trong bối cảnh toàn cầu hóa và công nghiệp 4.0 hiện nay, Việt Nam học sẽ đi theo hướng nào?

Xem chi tiết

Cây Sài Gòn

Sài Gòn in dấu ấn lên những ai lại gần nó, lên những ai bị nó bắt được và giữ lại, những dấu ấn duyên dáng không thể định nghĩa và quyến rũ kì lạ, trong đó có sự đóng góp to lớn của bộ trang sức toàn cây lúc nào cũng xanh tươi, như mô tả của G. Durwell(1), một người say mê thành phố xinh đẹp của chúng ta…

Xem chi tiết

Những đặc trưng ngôn ngữ-văn hóa của địa danh Nam Bộ

Sau khi sưu tập được hơn 70.000 địa danh của 19 tỉnh, thành Nam Bộ, chúng tôi nhận thấy có thể khái quát những đặc trưng ngôn ngữ – văn hóa sau đây: tính hiện thực, tính dân dã, tính chệch chuẩn, tính bảo lưu, tính tỉ dụ và tính tiếp biến. Chúng tôi sẽ lần lượt triển khai từng đặc trưng…

Xem chi tiết

Jean-Louis Taberd và cuốn Dictionarium Anamitico-Latinum

Một trong những quyển tự vị tiếng Việt xa xưa có liên quan tới tiếng Đàng Trong (trong đó chủ yếu là tiếng Nam Bộ) là quyển “Dictionarium Anamitico-Latinum” của Jean-Louis Taberd, (tên Việt là Từ), còn có tên gọi khác là “Nam Việt Dương Hiệp tự vị”, xuất bản lần đầu tiên vào năm 1838. Quyển tự vị này có nhiều ngữ liệu liên quan đến phương ngữ Nam Bộ…

Xem chi tiết

Từ âm tiết trong tên riêng đến đặc điểm cấu tạo của tên riêng Việt Nam

Tên riêng là một đơn vị thuộc mảng từ vựng, có giá trị định danh, nhưng định danh đặc biệt. Tính đặc biệt trong việc định danh của tên riêng thể hiện ở chỗ: Khác với từ trong ngôn ngữ – dùng để chỉ một lớp sự vật có các đặc tính giống nhau, tên riêng có bản chất là dùng để chỉ một người, một sự vật riêng rẽ…

Xem chi tiết

Từ ĐÌNH LÀNG tới NHÀ VĂN HÓA: SỰ BIẾN ĐỔI của KHÔNG GIAN SINH HOẠT CỘNG ĐỒNG NÔNG THÔN

Không gian công cộng chính là không gian phục vụ chung cho nhiều người, cho tập thể, là nơi mà mọi người có thế đến giao lưu và gặp gỡ nhau. Các không gian công cộng là khu vực hiệu quả nhất trong việc tạo nên các giao tiếp xã hội…

Xem chi tiết

Vài chi tiết về cuốn Connaissance du Vietnam của hai đồng tác giả Pierre Huard và Maurice Durand thuộc trường Viễn Đông bác cổ

Sách này dày 385 trang có chứa đựng 132 minh họa tuyệt vời liên quan tới mọi lãnh vực hoạt động của người Việt Nam, và được chia ra làm 21 Chương, ví dụ như Chương 1 nói về địa lý Việt Nam, Chương 2 nói về Lược sử Việt Nam, Chương 3 nói về Cơ thể của người Việt Nam nghiên cứu về Dòng giống, Bộ xương, Gân cốt, Da, Răng v.v…

Xem chi tiết

Văn hóa sông nước Nam bộ nhìn từ Khảo cổ học (Phần 2)

Đồ gia dụng của cư dân Nam bộ từ thời tiền sử đến gần đây vẫn bảo lưu một số vật dụng đặc trưng cho lối sống sông nước (ghe xuồng, bếp cà ràng…). Trong các di tích khảo cổ học bên cạnh rất nhiều hiện vật bằng các chất liệu khác nhau, có thể nhận thấy đồ gốm là loại hình hiện vật thể hiện truyền thống bản địa nhất.

Xem chi tiết

Văn hóa sông nước Nam bộ nhìn từ Khảo cổ học (Phần 1)

Nam Bộ có địa hình tự nhiên khá đa dạng, có thể phân biệt ra ba dạng địa hình (hoặc ba vùng địa hình). Đông Nam bộ là vùng đất đỏ badan, vùng phù sa cũ. Miền Tây Nam bộ, cũng được gọi là Châu thổ hoặc đồng bằng sông Cửu Long, Vùng thứ ba nằm trong hải phận Nam bộ Việt Nam, gồm hàng trăm hòn đảo lớn nhỏ.

Xem chi tiết