Một số vấn đề lý luận cơ bản trong nghiên cứu địa lí văn hóa

Địa lí văn hóa là một trong những phân ngành phát triển mạnh mẽ nhất thuộc ngành khoa học địa lí ở các nước phương Tây và cũng là phân ngành phát triển nhanh chóng trong lĩnh vực địa lí nhân văn tại Việt Nam. Sự phát triển toàn diện của địa lí văn hóa cũng như nhiều chủ đề nghiên cứu cụ thể của phân ngành này thường bắt nguồn từ những tranh luận học thuật về cách tiếp cận, nội hàm và phương pháp nghiên cứu địa lí văn hóa. Bài viết này cung cấp một hệ thống các vấn đề lý luận trong nghiên cứu địa lí văn hóa nhằm cung cấp những hiểu biết cơ bản về địa lí văn hóa cũng như tính ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu địa lí văn hóa trên thế giới.

Xem chi tiết

Vai trò của di sản văn hóa – Tài nguyên du lịch văn hóa đối với phát triển du lịch tỉnh Trà Vinh thực trạng và giải pháp

Trong thời gian gần đây, di sản văn hóa Việt Nam đã và đang trở thành các sản phẩm quan trọng phục vụ đắc lực phát triển du lịch nói chung và du lịch văn hóa nói riêng, góp phần giải quyết nhu cầu việc làm, tạo thu nhập ổn định cho cộng đồng các dân tộc ở các địa phương trên cả nước, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế – xã hội của các địa phương và của cả nước. Các di sản văn hóa đã được các địa phương xây dựng và đưa vào các tour, tuyến du lịch, thu hút đông đảo lượng khách du lịch trong nước và quốc tế…

Xem chi tiết

Vốn văn hóa và vấn đề phát triển công chúng cho nghệ thuật sân khấu truyền thống ở Việt Nam hiện nay

“Vốn văn hóa” là khái niệm do Pierre Bourdieu xây dựng và phát triển, được nhiều nhà nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn trên thế giới, nhất là đối với lĩnh vực xã hội học sử dụng. Trong phạm vi bài viết này, tác giả xin giới thiệu khái quát nội dung cốt lõi của khái niệm “vốn văn hóa” mà Pierre Bourdieu khởi xướng, đồng thời đặt khái niệm này trong mối tương quan với vấn đề phát triển công chúng cho nghệ thuật sân khấu truyền thống ở Việt Nam hiện nay.

Xem chi tiết

Kết cấu của thể loại Vè

Bài viết này trình bày kết cấu của vè qua hai bình diện: Kết cấu theo lối tổ chức nội dung sự việc, gồm ba phần (phần mở đầu, phần miêu tả, kể lại câu chuyện, và phần kết thúc); và Kết cấu theo tính cách nhân vật, chia con người trong một tác phẩm làm hai tuyến. Đồng thời, bài viết cũng so sánh giữa kết cấu của vè với kết cấu của một số thể loại thuộc nhóm trần thuật của văn học dân gian khác (như truyện thơ, truyện trạng, truyện ngụ ngôn…).

Xem chi tiết

Về các phức hợp được chuyển nghĩa để chỉ tính chất của hoạt động nói năng trong tiếng Việt

Trong báo này, trên cơ sở khái niệm khung của lý thuyết ngôn ngữ học tri nhận, chúng tôi mô tả đặc điểm ngữ nghĩa của các phức hợp được chuyển nghĩa để chỉ tính chất của hoạt động nói năng, một tiểu nhóm các ngữ vị từ được chuyển nghĩa để chỉ hoạt động nói năng trong tiếng Việt, trong đó chú trọng đến: sự toả tia ngữ nghĩa phản chiếu sự chuyển di ý niệm của các yếu tố vốn chỉ tính chất của các phạm trù khác được mở rộng mạng lưới để chỉ tính chất của hoạt động nói năng, các ý nghĩa liên hội làm nền cho việc hiểu các phức hợp này.

Xem chi tiết

Tâm thức thị dân trong tiểu thuyết Đỗ Phấn từ góc nhìn phê bình sinh thái

 Đỗ Phấn là một trong những tiểu thuyết gia tiêu biểu của văn học Việt Nam đầu thế kỉ XXI. Tác phẩm của ông tập trung vào đề tài đô thị, đặc biệt nhà văn rất chú ý đến tâm thức thị dân trong bối cảnh ô nhiễm môi trường hiện nay. Dưới góc nhìn của một nhà văn dành nhiều tâm huyết với quê hương, Đỗ Phấn đã giải mã những biểu hiện tâm lí của con người hiện đại, từ tham vọng chinh phục, xâm phạm tự nhiên đến quá trình nhận thức vai trò tích cực của muôn loài…

Xem chi tiết

Triết lý nhân sinh trong lễ hội Sen Đôn-Ta của người Khmer Nam Bộ

Trên cơ sở tìm hiểu nội dung lễ hội Sen Đôn-ta của người Khmer Nam bộ với bốn nghi lễ chính tại Chùa và tại gia đình mỗi người dân tộc Khmer: lễ đặt cơm vắt (Banh canh banh), lễ cúng ông bà (Banh Sen Đôn-ta), lễ hội (Banh phchum banh) và lễ tiễn ông bà (Banh chuônh Đôn-ta), tác giả bài viết chỉ ra những giá trị triết lý nhân sinh nổi bật của người Khmer trong lễ này, đó là: tinh thần hiếu đạo với tổ tiên, ông bà, cha mẹ, qua đó tác giả cho rằng, cần phải bảo tồn và phát huy những giá trị này nhằm làm cho đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào Khmer ngày càng phong phú và lành mạnh hơn ở hiện tại và tương lai.

Xem chi tiết

Thành phần miêu tả của diễn ngôn người kể chuyện trong một số truyện ngắn hiện thực Việt Nam 1932 – 1945

Diễn ngôn người kể chuyện trong truyện ngắn hiện thực Việt Nam 1932-1945 thực sự đã cho thấy được một bước chuyển biến rõ rệt trong đặc trưng ngôn từ. Các nhà văn đã nỗ lực không ngừng để mang đến cho văn xuôi hiện thực nói chung và truyện ngắn hiện thực nói riêng những sự sáng tạo, cách tân trong ngôn ngữ văn chương. Diễn ngôn người kể chuyện trong truyện ngắn giai đoạn này có sự đa dạng trong các thành phần miêu tả, trong đó có thành phần miêu tả thiên nhiên, miêu tả hoàn cảnh sống, ngoại hình và tâm trạng của nhân vật…

Xem chi tiết

Tư duy huyền thoại hóa cổ mẫu nước và lửa trong một số tiểu thuyết Việt Nam đương đại

Tiếp nhận từ lý thuyết phân tâm học của C. Jung, các nhà văn đã sử dụng cổ mẫu như một phương tiện nghệ thuật hữu hiệu để giúp cho người đọc tiếp cận hiện thực thêm phần sinh động và mới mẻ. Đặc biệt, thông qua tư duy huyền thoại hóa, các cổ mẫu hiện diện như những hình tượng nhân vật, những ký hiệu nghệ thuật đa nghĩa. Ở bài viết này, chúng tôi nghiên cứu tư duy huyền thoại hóa qua cổ mẫu nước và lửa trong một số tác phẩm tiểu thuyết Việt Nam từ sau 1986.

Xem chi tiết

Nguồn gốc và ý nghĩa các tộc danh ở Việt Nam (Phần 1)

Cùng với ngôn ngữ tộc người, tộc danh là dấu chỉ trước tiên giúp một tộc người tự phân biệt với những tộc người khác, và phân biệt những tộc người khác với tộc người mà mình sở thuộc. Nguồn gốc của các tộc danh có thể là những danh xưng tự gọi, nhưng thường xuất phát từ cách gọi để phân biệt của các cộng đồng lân cận. Các cộng đồng người thường dựa vào nơi cư trú hoặc một điểm đặc trưng, đặc thù về văn hóa của các cộng đồng láng giềng để đặt tên cho họ. Do đó, các tộc danh ở Việt Nam thường phản ánh xuất xứ và phản ánh cái nhìn của các cộng đồng người đối với nhau.

Xem chi tiết

Nguồn gốc và ý nghĩa các tộc danh ở Việt Nam (Phần 2)

Việt Nam là một quốc gia đa tộc người, và đóng vai trò trung tâm trong suốt tiến trình lịch sử Việt Nam chính là tộc Việt. Từ những nhóm tổ tiên cư trú trên miền núi Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, tộc Việt đã mở rộng địa bàn từ miền núi xuống đồng bằng, hải đảo và mở rộng lãnh thổ tộc người xuống phương Nam, cộng cư và tiếp biến văn hóa với các tộc người thiểu số anh em để làm giàu nội lực văn hóa của mình và của quốc gia dân tộc Việt Nam mà mình là rường cột.

Xem chi tiết

Nhận thức về biến đổi khí hậu của người dân Thành phố Hồ Chí Minh

Nhận thức nói chung và nhận thức về biến đổi khí hậu (BĐKH) nói riêng đóng vai trò quan trọng, chi phối thái độ và hành vi của người dân và cộng đồng tham gia ứng phó BĐKH. Từ nhận thức tốt, có thể sẽ có thái độ, hành vi tích cực và ngược lại. Người dân trên địa bàn huyện Cần Giờ, Thành phố Hồ Chí Minh nhận thức được những tác động tiêu cực của BĐKH đối với cuộc sống và gia đình của họ. Từ đó, người dân cũng thấy được trách nhiệm của mình cũng như cộng đồng trong việc tham gia ứng phó với BĐKH.

Xem chi tiết

Vai trò của đánh bắt thủy sản đối với người Khơ Mú ở Nghệ An

Ở Nghệ An, Khơ Mú là tộc người cư trú lâu đời tại các vùng miền núi của tỉnh. Hoạt động sinh kế của người Khơ Mú chủ yếu bằng canh tác nương rẫy, khai thác các nguồn lợi tự nhiên từ rừng. Cùng với hoạt động sinh kế truyền thống đó, người Khơ Mú hướng đến khai thác, đánh bắt thủy sản. Mặc dù không phải là hoạt động sinh kế chính, nhưng thủy sản có vai trò nhất định đối với người Khơ Mú, nó không chỉ mang lại nguồn thực phẩm trong bữa ăn hàng ngày, giải quyết việc làm trong lúc nông nhàn, mà còn đóng góp một phần vào nguồn thu nhập cho kinh tế hộ gia đình.

Xem chi tiết

Tìm hiểu quan điểm biện chứng về chân lý

…Theo lý luận nhận thức của chủ nghĩa duy tâm, chân lý có tính chủ quan, phụ thuộc vào chủ thể nhận thức. Trái ngược lại, theo lý luận nhận thức của chủ nghĩa duy vật, chân lý có tính khách quan, không phụ thuộc vào chủ thể nhận thức. Theo lý luận nhận thức siêu hình, chân lý đối lập tuyệt đối với sai lầm. Trái ngược lại, theo lý luận nhận thức biện chứng, chân lý không đối lập tuyệt đối với sai lầm.

Xem chi tiết

Quy luật ba giai đoạn phát triển trong triết học thực chứng của Auguste Comte

Quy luật ba giai đoạn phát triển được xem là cơ sở lý luận cơ bản, đồng thời cũng là phương pháp nghiên cứu và trình bày trong toàn bộ hệ thống triết học thực chứng của A. Comte. Ông cho rằng, từng cá nhân cho đến cộng đồng và ở hầu khắp mọi lĩnh vực của tri thức của nhân loại đều trải qua ba giai đoạn phát triển: thần học hay hư cấu; siêu hình hay trừu tượng; và khoa học hay thực chứng.

Xem chi tiết

Thiên tai vùng dân tộc thiểu số ở nước ta hiện nay

Ở Việt Nam, trên phạm vi cả nước nói chung, vùng dân tộc thiểu số (DTTS) nói riêng thiên tai diễn ra với tần suất ngày càng tăng, khó lường kéo theo nhiều hậu quả tiêu cực hơn. Trên cơ sở tổng hợp tình hình thiên tai vùng DTTS ở nước ta từ các nghiên cứu cũng như số liệu thống kê của các cơ quan chức năng trong vòng 10 năm trở lại đây, dưới góc nhìn Nhân học, bài viết đề xuất hai phương pháp nghiên cứu mới nhằm góp phần nâng cao năng lực dự báo, chia sẻ thông tin, khả năng thích ứng cho các cộng đồng địa phương.

Xem chi tiết

Khuynh hướng văn hóa bình dân và văn hóa bác học trong ngôn ngữ Truyện Kiều

So với nhiều truyện Nôm cùng thể tài khác, ngôn ngữ Truyện Kiều dường như là một thế giới đầy hương sắc, là phức thể đa dạng và phong phú. Sợi chỉ đỏ xuyên suốt qua toàn bộ ngôn ngữ Truyện Kiều và làm nên giá trị vĩ đại của tác phẩm là sự kết hợp tuyệt diệu giữa hai khuynh hướng bình dân và bác học trong ngôn ngữ tác phẩm. Đây có thể xem là những bước khám phá có tính đặc trưng về ngôn ngữ Truyện Kiều từ góc nhìn văn hoá.

Xem chi tiết

Đặc trưng cung đình của thơ ca các chúa Trịnh

Trong sự phát triển văn học thời Lê – Trịnh, các thi nhân chúa Trịnh đã để lại dấu ấn đậm nét thơ ca. Dòng thơ ca các chúa Trịnh mang đậm tính chất cung đình, nội dung tư tưởng thường tập trung vào các vấn đề cơ bản như: ca ngợi xã hội, triều đại thái bình, thịnh trị; tỏ rõ khẩu khí của các đấng minh quân trong các công việc trị sự; giáo huấn các phạm trù đạo đức,…

Xem chi tiết

Công bố quốc tế trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn của Việt Nam hiện nay

Bài viết phân tích, đánh giá tình hình công bố quốc tế trong lĩnh vực KHXH & NV; nêu những thuận lợi và khó khăn đối với việc công bố quốc tế; từ đó đề xuất giải pháp thúc đẩy công bố quốc tế trong lĩnh vực KHXH & NV ở Việt Nam trong thời gian tới.

Xem chi tiết