Văn học trào phúng Việt Nam cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX trong nghiên cứu văn học sử

Bài viết khái quát hai lĩnh vực nghiên cứu nổi bật của những công trình văn học sử về văn học trào phúng giai đoạn này, đó là: nghiên cứu về bối cảnh lịch sử, văn hóa, xã hội và nghiên cứu về văn học trào phúng Việt Nam như một dòng riêng, trên cơ sở đó khẳng định văn học trào phúng giai đoạn này đã tiến triển thêm một bước đáng kể, trở thành một trào lưu, một khuynh hướng sáng tác, có những tiếng nói quan trọng riêng đóng góp vào sự phát triển của văn học nói chung.

Xem chi tiết

Âm nhạc truyền thống và văn học trung đại Việt Nam

 Âm nhạc truyền thống và văn học trung đại Việt Nam có những ảnh hưởng qua lại cho thấy mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Dưới những hình thức, vị trí và vai trò khác nhau, các yếu tố của văn học trung đại đã trở thành một phần chất liệu của các tác phẩm âm nhạc truyền thống. Ngược lại, các yếu tố của âm nhạc truyền thống cũng để lại dấu ấn đậm nhạt với những mức độ khác nhau trong tác phẩm văn học trung đại Việt Nam…

Xem chi tiết

Sự hình thành đội ngũ nhà thơ, nhà văn nữ nửa đầu thế kỷ XX

Văn học Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX đang diễn ra quá trình hiện đại hoá. Cùng với sự đổi thay chung của đời sống văn học, việc xuất hiện nhiều cây bút nữ đánh dấu một chặng đường mới của văn học. Diện mạo văn học nữ góp phần tạo nên tính chất đa dạng của một nền văn học mới, đồng thời thể hiện tính dân chủ của nền văn học hiện đại. Những đóng góp của các cây bút nữ giúp người đọc nhận diện một thế giới hiện thực đa dạng và giàu tính chất nhân văn. Bài báo này góp phần ghi nhận những đóng góp bước đầu của các cây bút nữ trong quá trình hiện đại hoá văn học Việt Nam.

Xem chi tiết

Antony Landes với chuyện dân gian người Việt – Phần 3B

 Xưa có nhà họ Liêu, đàn ông hễ tới ba mươi mốt tuổi là chết. Con cháu họ lo sợ, chẳng biết làm sao cho khỏi chết sớm. Lúc đó [nghe nói] có ông nào đó tên Lữ Vọng sống tới ba trăm tuổi. Ông này hay tới ngồi trên một tảng đá lớn mà câu cá. Ai cũng nói Trời chẳng có mắt khi một người sống lâu chừng dó còn những người khác chưa chi đã chết…

Xem chi tiết

Antony Landes với chuyện dân gian người Việt (Phần 3A)

Anh học trò kia để vợ ở nhà [a] sang tỉnh khác học. Ba năm sau ảnh xin thầy về nhà. Thầy coi chỉ tay của ảnh, nói:  ‘Con chớ về, nhưng thôi muốn về thì về. Con sẽ gặp nạn, nhưng thầy dặn con bốn điều nêu nhớ nằm lòng để tránh nạn. Một là không vô chùa, hai là không dầu thơm, ba là không đuổi gà, bốn là không phải ba, bốn, sáu.’

Xem chi tiết

Hài hước, trào tiếu, sân khấu hoá – Một khuynh hướng tiểu thuyết gần đây

Thể loại tiểu thuyết Việt Nam trong những năm gần đây có khuynh hướng tìm tòi và đổi mới theo hướng hài hước, trào tiếu và sân khấu hóa. Hài hước, trào tiếu là những đặc điểm của tiểu thuyết, đã được các nhà nghiên cứu văn học nổi tiếng đề cập đến, chẳng hạn như M. Bakhtin và M. Kundera. Sân khấu hoá tiểu thuyết là một cách thể hiện gây ấn tượng với người đọc về một thế giới vừa có thực vừa không có thực…

Xem chi tiết

Văn học dân gian của người Thái ở huyện Quan Sơn, tỉnh Thanh Hóa – Những tiếp cận bước đầu

Trong quá trình hình thành và phát triển, tộc người Thái ở huyện Quan Sơn đã sáng tạo nên những giá trị độc đáo, mang đậm bản sắc văn hóa tộc người. Trong đó, văn học dân gian là bộ phận chiếm số lượng lớn, với nhiều thể loại khác nhau: truyện kể dân gian, truyện thơ, tục ngữ, dân ca,…Người ta tìm thấy ở văn học dân gian, đời sống tinh thần của người Thái với những quan niệm, cách nhìn về thế giới, con người và xã hội thời bấy giờ. Trong phạm vi bài viết này, chúng tôi bước đầu nghiên cứu về văn học dân gian của người Thái ở Quan Sơn.

Xem chi tiết

Các vị thần linh trong thần thoại – biểu tượng cho sự phát triển của nền kinh tế Hy Lạp cổ đại (khoảng thiên niên kỷ III – thế kỷ IV TCN)

 Thần thoại Hy Lạp là một trong những di sản văn hóa vĩ đại của nhân dân Hy Lạp cổ đại. Thần thoại không đơn giản chỉ là một tác phẩm văn chương được tạo ra qua trí tưởng tượng của con người, mà đó còn là những tri thức về lịch sử, nghệ thuật và văn hóa. Trong khuôn khổ bài viết, tác giả muốn thông qua hình ảnh các vị thần linh trong thần thoại Hy Lạp để chỉ ra sự phát triển về mặt kinh tế của nhà nước Hy Lạp thời kỳ cổ đại thông qua cách tiếp cận đa chiều giữa sử học và văn học.

Xem chi tiết

Đặc điểm loại hình H’mon – Sử thi của người Bahnar

 H’mon là một loại hình nghệ thuật của tộc người Bahnar ở Tây Nguyên được xem là sử thi. Ngôn ngữ sử thi-h’mon là một dạng ngôn ngữ đặc biệt, bao gồm các làn điệu dân ca của tộc người Bahnar được cách điệu, đan xen với các câu chữ vần vè, ngôn ngữ hình ảnh. H’mon được diễn xướng trong một không gian thiêng với niềm tôn kính của nghệ nhân hát kể sử thi và người thưởng thức sử thi. Sử thi-h’mon của người Bahnar thường là sử thi liên hoàn….

Xem chi tiết

Văn hóa tín ngưỡng Việt Nam trong văn xuôi đương đại thời kỳ Đổi mới

Văn học là tấm gương phản chiếu văn hóa dân tộc. Giá trị đích thực của văn học là ở chỗ nó phản ánh tất cả các vấn đề văn hóa, xã hội, vận mệnh, tiền đồ của dân tộc, phản ánh tinh thần của thời đại. Nhiều thế hệ nhà văn, nhà thơ ở Việt Nam đi suốt chiều dài lịch sử của đất nước cũng đã không ngừng khai thác những giá trị văn hóa dân tộc trong sáng tác của mình. Văn xuôi thời kỳ Đổi mới tưởng chừng bị cuốn theo thời đại của công nghệ thông tin, song trong sáng tác của những nhà văn, ngay cả thế hệ các nhà văn trẻ vẫn đậm đặc những sắc thái văn hóa dân tộc như: tín ngưỡng, phong tục, đạo Mẫu…

Xem chi tiết

Antony Landes với chuyện dân gian người Việt – phần 2B

Ở núi Hoành Sơn, tỉnh Quảng Bình, có một thứ cây quý kêu bằng chò trắng. Đám con thủy tề năm nào cũng nổi bão để đem cây đó xuống dưới [cất nhà]. Lần nọ, bọn họ đã gom được ba cây, thả theo dòng sông Danh tấp vô bãi gần bến đò, bỏ đó bốn năm ngày. Gần bến có chừng bốn chục căn nhà, người chèo đò cũng ở đó. Tối nọ, năm kẻ dưới sông đi lên. Họ bận đồ đen, đầu bịt khăn, tay hươi đao…

Xem chi tiết

Nhân vật nông dân trong văn xuôi Ngọc Giao

Trong khuôn khổ giới hạn của bài viết này, chúng tôi hướng đến việc tìm hiểu khái quát nhân vật nông dân trong văn xuôi Ngọc Giao với những đặc điểm cơ bản trong tính cách, số phận. Từ đó, góp phần thấy rõ thế giới nhân vật của nhà văn và những giá trị nhân văn mà tác giả muốn gửi gắm trong các tác phẩm của mình. Kết quả nghiên cứu cũng giúp cho người đọc bổ sung thêm một góc nhìn về người nông dân Việt Nam trong hệ thống các tác phẩm cùng viết về đề tài này.

Xem chi tiết

Dấu ấn hàm rồng trong văn học

Hàm Rồng là một địa danh lịch sử – văn hóa đặc biệt của xứ Thanh, mang dấu ấn linh thiêng và gắn liền với sự phát triển của diễn trình lịch sử dân tộc. Không gian văn hóa Hàm Rồng không chỉ mang giá trị về lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng mà hiện nay còn góp phần giáo dục, truyền bá cho thế hệ trẻ về truyền thống hào hùng của dân tộc nói chung và của xứ Thanh nói riêng. Hàm Rồng đã nhận được rất nhiều sự quan tâm của các học giả trong nước và nước ngoài, nghiên cứu ở nhiều khía cạnh khác nhau.

Xem chi tiết

Dấu ấn tư tưởng phong thủy trong văn xuôi tự sự trung đại Việt Nam

…Những tư tưởng chủ đạo của phong thuỷ như: tàng phong đắc thuỷ, coi trọng hướng nam, di thể thụ âm… được văn xuôi tự sự trung đại Việt Nam tiếp nhận. Sự ảnh hưởng này một mặt phản ánh sự tác động của Đạo giáo, văn hoá Trung Hoa vào trong văn học nước nhà nhưng mặt khác cũng thể hiện tinh thần tự cường văn hoá Việt (thông qua những tranh tài, đấu trí, đấu phép của các thầy địa lí, thần linh, người dân nước Nam và Bắc quốc).

Xem chi tiết

Hà Nội trong văn xuôi Đỗ Phấn

Hà Nội là đề tài nổi bật nhất trong văn xuôi Đỗ Phấn, được thể hiện rất rõ nét qua lối sống và thói quen sinh hoạt đặc trưng phố phường mà chính tác giả đã trải nghiệm. Lối sống của cư dân đô thị được thể hiện khá thành công qua cách phục trang, qua những đồ ăn, thức uống phố phường, qua văn hóa giao tiếp. Đỗ Phấn viết về Hà Nội như một hành động giữ gìn văn hóa, giữ gìn những giá trị sống của người Thủ đô. Từ khóa: Đỗ Phấn, Hà Nội, cư dân đô thị.

Xem chi tiết

Giọng điệu khắc khoải lo âu trong thơ Xuân Quỳnh sau 1975

Khá nhiều nhà nghiên cứu đã tìm thấy sự lôi cuốn của giọng điệu trong thơ Xuân Quỳnh, đã cố gắng khám phá thế giới nghệ thuật thơ Xuân Quỳnh từ cái nhìn giọng điệu. Tuy nhiên, do xuất phát từ nhiều góc độ khác nhau những công trình, bài viết đó chưa thực sự sâu sắc và có hệ thống. Trong phạm vi bài viết này, chúng tôi đi sâu vào nét giọng điệu khắc khoải âu lo (được bộc lộ từ chặng thơ đầu tiên nhưng rõ nét nhất ở chặng thơ sau 1975) trong thơ Xuân Quỳnh như một yếu tố làm nên phong cách thơ của chị.

Xem chi tiết

Lư Khê và bài báo đầu tiên ở Nam Kỳ giới thiệu văn học Nhật Bản

… Chúng tôi may mắn tìm được bài báo “Văn chương nước Nhựt” của tác giả Lư Khê đăng nhiều kỳ trên báo Tự do ở Saigon năm 1936. Tuy chỉ tìm được văn bản hai kỳ của bài báo này, chưa phải là văn bản trọn vẹn nhưng đã giúp chúng tôi có hình dung được những bước đầu của việc nghiên cứu giới thiệu văn học Nhật ở Việt Nam. Chúng tôi đã tiến hành đọc bài báo, đồng thời so sánh với tri thức về văn học Nhật để thấy những sai biệt bước đầu của người đi trước, từ đó có thể hiểu hơn về quá trình tiếp nhận văn học Nhật khó khăn buổi đầu ở nước ta.

Xem chi tiết

Sự vận động của văn học hiện thực Pháp cuối thế kỷ XIX

Bài viết này nhằm mục đích tổng hợp tri thức về đặc điểm thẩm mỹ văn học hiện thực chủ nghĩa trong từng giai đoạn khác nhau, trên cơ sở đó chỉ ra sự vận động của dòng văn học này ở cuối thế kỷ XIX, mà minh chứng rõ ràng nhất là sự ra đời của chủ nghĩa tự nhiên như một phản ứng chống lại nguyên tắc thẩm mỹ của văn học này ở cuối thế kỷ XIX, mà minh chứng rõ ràng nhất là sự ra đời của chủ nghĩa tự nhiên như một phản ứng chống lại nguyên tắc thẩm mỹ của văn học hiện thực phê phán và cao trào văn học Công xã Paris – dòng văn học ca ngợi người lao động có tác động lớn đến văn học xã hội chủ nghĩa Việt Nam thế kỷ XIX.

Xem chi tiết

Một số tư tưởng triết học trong tục ngữ Việt Nam

Trong phạm vi bài này, chúng tôi bàn về một số tư tưởng triết học thể hiện trong tục ngữ Việt Nam. Từ những câu tục ngữ ngắn gọn, súc tích, ta có thể tìm thấy những câu trả lời cho những vấn đề triết học và qua đó, thấy được giá trị chân lý, giá trị nhân văn của tư tưởng triết lý dân gian.

Xem chi tiết

Thơ văn xuôi Việt Nam tiền hiện đại nhìn từ hệ hình tư duy

Thơ văn xuôi Việt Nam tiền hiện đại thuộc kiểu thơ truyền cảm, kiểu tư duy liên tục, tuyến
tính. Kiểu tư duy này thể hiện nổi bật qua cách xây dựng hình tượng đơn tuyến, vận động
một cách tuần tự; qua cách lựa chọn ngôn ngữ – loại ngôn ngữ trong sáng, rõ nghĩa, giàu
màu sắc, giàu giá trị biểu cảm; qua việc bảo lưu tính nhạc ở hình thức lời thơ – như một
chất “bôi trơn” trong vai trò truyền dẫn cảm xúc.

Xem chi tiết