Thơ triết lí của Nguyễn Bỉnh Khiêm trong dòng chảy văn học Trung đại

 Thế kỷ XVI, xã hội có nhiều biến đổi sâu sắc và chi phối một cách tiêu cực đến các phạm trù đạo đức Nho giáo và truyền thống đạo lí dân tộc. Chế độ phong kiến đang dần đánh mất lòng tin vào kẻ sĩ. Vì thế, thơ triết lí trở thành một phương tiện hữu hiệu để phục vụ con người, giải thích cho những biến động của xã hội đương thời. Nguyễn Bỉnh Khiêm, một mặt đã tiếp thu một cách sáng tạo những nội dung triết lí của các bậc tiền nhân, mặt khác, do xu thế thời đại và để đáp ứng những đòi hỏi của lịch sử mà thơ triết lí Nguyễn Bỉnh Khiêm có nhiều nét độc đáo.

Xem chi tiết

Thơ Đồng bằng sông Cửu Long sau 1975 – Những điệu tâm tình

Thơ Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) sau 1975 là những điệu tâm tình chất chứa bao niềm vui, nỗi buồn và cả bao điều trăn trở trước cuộc đời. Qua đó, người đọc hình dung được phần nào bức chân dung tinh thần mang dấu ấn riêng của cuộc sống, cách cảm nghĩ và lối sống thấm đượm nghĩa tình của con người ĐBSCL. Điều đó đã góp phần làm nên sinh lực nghệ thuật riêng, sự khởi sắc rất đáng trân trọng của thơ ĐBSCL.

Xem chi tiết

Thể loại Monogatari trong thế giới văn chương tự sự

Monogatari là một thể loại xuất hiện từ rất sớm và có tiến trình phát triển lâu dài, liên tục trong lịch sử văn học Nhật Bản, bắt đầu từ những truyện kể rất gần với thế giới thần thoại và truyền thuyết cổ xưa và kéo dài cho đến lúc hòa mình vào dòng chảy của tiểu thuyết Nhật Bản hiện đại. Bài viết này giới thiệu đến độc giả Việt Nam thể loại monogatari như một bộ phận của văn học Nhật Bản được nhìn nhận trong tiến trình phát triển chung của văn chương tự sự trên thế giới.

Xem chi tiết

Nhân vật hoàng đế trong văn chính luận Trung đại Việt Nam từ thế kỉ X-XV

… Thế kỉ X-XV được xem là giai đoạn hoàng kim của văn chính luận trung đại Việt Nam. Thông qua bài viết, chúng tôi sẽ đưa đến một cái nhìn khái quát về những đặc điểm của nhân vật hoàng đế trong văn chính luận Việt Nam từ thế kỉ X – XV, tiêu biểu như: Khẩu khí hoàng đế qua việc khẳng định vị thế quốc gia, dân tộc; Hoàng đế trị vì bằng nền đức trị, nhân nghĩa và có tư tưởng thân dân…

Xem chi tiết

Vai trò thể loại trong khoa học văn học dân gian và vấn đề phân tích tác phẩm văn học dân gian từ góc nhìn thể loại

Trong khoa học văn học, văn học dân gian là một loại của nghệ thuật ngôn từ. Tuy nhiên, nếu vấn đề thể loại trong văn chương viết chủ yếu thuộc phạm trù thẩm mĩ thì với văn học dân gian, mỗi thể loại lại là một kết cấu nghệ thuật mang tính lịch sử. Do đó, vấn đề phân tích tác phẩm văn học dân gian từ góc nhìn thể loại phải xuất phát từ nguyên lý cho rằng: “Trong văn học dân gian, thể loại là cái đơn vị cơ bản mà mọi công việc nghiên cứu đều phải xuất phát từ đó” (V.Ia.Prop)…

Xem chi tiết

Tìm hiểu nội dung tục ngữ Khmer (Qua so sánh với tục ngữ Việt)

Bài báo này bước đầu tìm hiểu những nội dung phản ánh của tục ngữ Khmer, gồm những tri thức về thiên nhiên, kinh nghiệm trong lao động sản xuất, về các mối quan hệ trong gia đình, xã hội, là những lời khuyên răn về lối sống, về cách ứng xử của nhân dân Khmer… được thực hiện theo phương pháp so sánh với tục ngữ Việt.

Xem chi tiết

Thể loại truyện dân gian Khmer Nam Bộ – Góc nhìn “rập khuôn” và góc nhìn “phê chuẩn”

Việc nghiên cứu thể loại trong truyện dân gian Khmer Nam Bộ trong thời gian vừa qua có một số rập khuôn theo quan niệm thể loại của người Việt. Tình trạng ấy làm cho việc hiểu tác phẩm văn học dân gian không phù hợp với bối cảnh văn hóa tộc người. Để khắc phục, cần phải đặt các khái niệm thể loại trong sự tham chiếu với cách suy nghĩ và sự phê chuẩn của cộng đồng dân gian dưới góc nhìn bối cảnh.

Xem chi tiết

Từ kịch bản văn học đến vở diễn sân khấu

Nghệ thuật sân khấu là bộ môn nghệ thuật tổng hợp, bao gồm các bộ môn nghệ thuật khác tham gia: văn học, mỹ thuật, âm nhạc, múa… Tất cả các bộ môn nghệ thuật khi tham gia vào vở diễn đều phải tuân thủ theo quy luật của sân khấu. Trong đó kịch bản văn học là khâu đầu tiên cực kỳ quan trọng, nếu không có nó thì đạo diễn và diễn viên sẽ không có việc để dàn dựng và biểu diễn, nhà hát sẽ không hoạt động. Từ kịch bản văn học đến vở diễn sân khấu, phải qua bàn tay nhào nặn của người đạo diễn, sự thể hiện các nhân vật của diễn viên và sự cộng tác của họa sĩ, nhạc sĩ, kỹ thuật viên mới trở thành một tác phẩm sân khấu hoàn chỉnh.

Xem chi tiết

Truyện ngắn Việt Nam 1986 – 2000 tác phẩm và khuynh hướng sáng tác

Bài viết này tìm hiểu vài nét về tác phẩm và khuynh hướng sáng tác chủ đạo của truyện ngắn Việt Nam giai đoạn 1986 – 2000. Truyện ngắn giai đoạn này gây hứng thú với người đọc ở khả năng tìm tòi trong hình thức thể hiện. Ngôn ngữ đời thường xuất hiện trong tác phẩm một cách tự nhiên, nhiều lúc ta có cảm giác xoá nhoà ngôn ngữ văn học với ngôn ngữ đời sống. Lực lượng sáng tác đông đảo với những khuynh hướng sáng tác gây chú ý với người đọc như khuynh hướng nhận thức lại, khuynh hướng thế sự, khuynh hướng triết luận.

Xem chi tiết

Truyện ngắn Đồng bằng sông Cửu Long mười năm đầu thế kỷ XXI – Nhìn từ phương diện nội dung phản ánh và nghệ thuật thể hiện

… Bên cạnh những nhà văn đã để lại dấu ấn từ giai đoạn trước, ở giai đoạn này xuất hiện thêm nhiều nhà văn và họ sớm khẳng định được vị trí của mình trên văn đàn bằng các tác phẩm giá trị. Họ quan tâm đến nhiều mảng đề tài về cuộc sống đời thường; thân phận con người; thiên nhiên, văn hóa miền Tây Nam Bộ. Sự đa dạng trong đề tài phản ánh và và đặc sắc về nghệ thuật đã tạo cho truyện ngắn Đồng bằng sông Cửu Long có một diện mạo riêng. Trong bài viết này, một số mảng đề tài và một số đặc điểm nghệ thuật được khai thác dưới góc nhìn thể loại.

Xem chi tiết

Motif nghệ thuật trong tác phẩm hóa thân của Franz Kafka

Trong nghiên cứu này, chúng tôi tập trung kiến giải motif hóa thân – motif đóng vai trò quan trọng trong việc truyền tải các vấn đề bất khả giải trong đời sống hiện đại. Từ đó, chúng tôi phân tích sự thành công và đóng góp của Kafka trong nền văn học thế giới.

Xem chi tiết

Cảm xúc về sông nước qua ca dao, dân ca Nam Bộ

… Đi liền với hình ảnh sông nước là các hình ảnh: chiếc ghe, con đò, con cá, con cua, cần câu, đăng, đó, nò… Đây là hình ảnh mà ta thường gặp trong ca dao dân ca Nam bộ. Ngay cả việc trông ngóng người yêu, người Nam bộ cũng mượn hình ảnh chiếc ghe để nói lên nỗi lòng của mình, nói lên sự trông ngóng, khấp khởi chờ mong người yêu đến thăm mình: Ghe ai đỏ mũi xanh lườn, / Phải ghe Gia Định xuống vườn thăm em.

Xem chi tiết

Mỹ cảm hiện sinh – từ văn hóa đến văn học Nhật Bản

 Trong văn hóa Nhật nói chung và văn chương Nhật nói riêng, hiện sinh không chỉ được nhìn nhận là một dạng cảm thức thuộc về triết học hiện sinh đơn thuần mà còn có thể được xem là thứ mỹ cảm độc đáo, đặc trưng. Bởi bên cạnh việc ý thức về lẽ hiện tồn của con người một cách sâu sắc, văn học Nhật Bản còn thấm đẫm tinh thần ưu nhã. Khởi nguyên từ nền văn hóa của cái đẹp, mỹ cảm hiện sinh đã tồn tại và dần phát triển để trở thành một trong những đặc tính cố hữu của nền văn học “xứ sở hoa anh đào”.

Xem chi tiết

Biểu tượng Long – Rồng trong văn học dân gian người Việt

 Thìn là tên gọi một con vật trong 12 con giáp của cư dân Bách Việt. Mỗi con vật ứng với một năm trong chu kỳ 12 năm. Trong ngôn ngữ, từ biểu thị thìn có long và rồng. Long – rồng trở thành biểu tượng tâm linh của người Việt về nguồn gốc giống nòi. Long – rồng còn trở thành biểu tượng cho sự sang quý, cho sức mạnh và sự thăng hoa. Biểu tượng long – rồng hiển hiện trong tất cả các lĩnh lực nghệ thuật, trong đời sống hàng ngày, trong lời ăn tiếng nói, đặc biệt là trong văn học dân gian…

Xem chi tiết

Nguyễn Công Trứ và quan điểm sống tích cực vượt thời đại

Vấn đề hành lạc trong thơ Nguyễn Công Trứ từ trước đến nay đã có nhiều nhà nghiên cứu phê bình lên tiếng phê phán. Thế nhưng cách nhìn có phần hạn hẹp, thiên kiến đó đã vô tình che lấp đi những giá trị nhân văn và hiện đại trong sáng tác của tác giả. Từ góc nhìn loại hình, Nguyễn Công Trứ thuộc kiểu nhà nho tài tử: lấy hưởng lạc, thích chí làm tuyên ngôn và mục đích sống…

Xem chi tiết

Văn học dân gian trong đời sống của cộng đồng người Thái ở Nghệ An

Thông thường, khi nghiên cứu văn học của một dân tộc, một quốc gia, người ta thường phân chia thành hai loại chủ yếu là văn học dân gian và văn viết, với ngầm định tiêu chí cho từng loại. Trong văn học của đồng bào dân tộc Thái, rất khó tìm ra một ranh giới rõ ràng cho sự phân định giữa hai dòng văn học dân gian (folklore) và văn học viết. Bài viết này không nhằm mục đích phân tích sự phân định ấy mà nhằm làm rõ những giá trị đặc sắc trong các sáng tác văn học và ảnh hưởng tới việc hình thành nhân cách văn hóa trong cộng đồng người Thái miền Tây Xứ Nghệ (Trần Văn Thức, 2017)…

Xem chi tiết

Ẩn dụ ý niệm trong bài thơ Tràng Giang của Huy Cận

Ẩn dụ ý niệm (conceptual metaphors) là một khái niệm của Ngữ nghĩa học tri nhận. Tìm hiểu những ẩn dụ ý niệm trong Tràng giang của Huy Cận, một mặt giới thiệu những hình ảnh ẩn dụ phổ quát, quen thuộc trong tư duy của người Việt, mặt khác đi vào lý giải, phân tích các yếu tố sáng tạo trong việc cụ thể hóa ẩn dụ ý niệm của Huy Cận qua Tràng giang…

Xem chi tiết

Dấu ấn của chủ nghĩa hiện sinh trong Những người đàn bà gánh nước sông của Nguyễn Quang Thiều

Con người theo chủ nghĩa hiện sinh là một nhân vị mang tính bản thể, luôn vươn tới tự do, sống trong nỗi cô đơn và âu lo. Nhưng đó là sự cô đơn âu lo nhân văn, nhân bản, thôi thúc con người vươn tới các giá trị sống sâu sắc hơn, ý nghĩa hơn. Điều này được thể hiện rõ trong bài thơ “Những người đàn bà gánh nước sông” của Nguyễn Quang Thiều.

Xem chi tiết

Các biến thể của hình tượng Rắn trong truyện cổ dân gian nhìn từ góc độ danh xưng

Rắn là loài vật xuất hiện sớm và có sức ám ảnh mạnh mẽ trong hầu hết các nền văn hóa của nhân loại. Rất nhiều nơi trên thế giới, từ châu Phi, châu Úc, châu Âu, châu Á… đều có tín ngưỡng thờ rắn và những huyền thoại về loài vật này. Tuỳ vào đặc điểm văn hoá của từng quốc gia, khu vực lãnh thổ mà con vật này biểu trưng cho các lớp ý nghĩa khác nhau. Theo Từ điển biểu tượng văn hóa thế giới, ở cội nguồn sự sống, rắn là linh hồn và nhục dục, là vị tổ tiên huyền thoại, là vị thần khởi nguyên; người đem lại sự sống; biểu trưng cho sự tất tử, cho sự tăm tối và quỷ dữ…

Xem chi tiết