Phân tích hội thoại trong văn học từ góc độ ngôn ngữ học

Hành động ngôn từ, nguyên tắc cộng tác, thể diện và lịch sự là các khái niệm cơ bản trong ngữ dụng học. Chúng đóng vai trò quan trọng trong việc tường giải hành vi ngôn ngữ trong giao tiếp xã hội cũng như trong văn học. Trong bài viết này, chúng tôi khảo sát hiệu quả của việc vận dụng các khái niệm này vào phân tích hội thoại trong văn học và đề xuất cách tiếp cận văn học từ góc độ ngôn ngữ học hỗ trợ cho việc dạy và học văn…

Xem chi tiết

Cảm thức nhân loại trong du ký Việt Nam đương đại

Du ký đặc biệt nở rộ trong những năm gần đây như một thể loại văn học tiêu biểu. Cảm thức nhân loại, từ ảnh hưởng của xu thế hội nhập, trở thành điểm nhấn hấp dẫn và độc đáo trong những tác phẩm du ký. Trên cơ sở khảo sát các tác phẩm du ký Việt Nam đương đại (từ năm 2000 đến nay), bài báo bước đầu nhận diện thế giới nghệ thuật được tạo lập từ cảm thức nhân loại với các biểu hiện đặc thù như: khát vọng lên đường, nỗ lực hội nhập và chinh phục những thách thức văn hóa, ý thức “đi xa để trở về”…

Xem chi tiết

Tương thông THIÊN – ĐỊA – NHÂN trong thơ LÝ QUÝ LAN

Hệ thống văn học cổ điển Trung Hoa nói chung, kho tàng Đường thi nói riêng không đứng ngoài truyền thống của một nền văn hóa nông nghiệp với kinh nghiệm thuận hòa, nương tựa vào thiên nhiên. Trong hơn 200 nữ sĩ đời Đường, Lý Quý Lan là nhà thơ duy nhất được tôn xưng “Nữ trung thi hào”. Đọc thơ Lý Quý Lan từ mối quan hệ tương thông Thiên – Địa – Nhân, chúng tôi nhận diện con đường sáng tạo của nữ thi nhân như là hành trình sử dụng ngôn ngữ để mở ra mối tương cảm đặc biệt giữa con người và thế giới tự nhiên.

Xem chi tiết

Cái nhìn nghệ thuật độc đáo và kiểu kết cấu “Người -Ta -Người ta” trong thơ chữ Hán Nguyễn Du

Bài viết này bàn vềmột số phương diện đặc sắc, độc đáo trong thơ chữ Hán Nguyễn Du có ý nghĩa như là những nhân tố quan trọng góp phần làm nên tầm khái quát hiện thực rộng lớn và độ sâu sắc của tư tưởng nhân văn Nguyễn Du: Cái nhìn nghệ thuật độc (riêng), quan niệm nghệ thuật khác lòng người ta về hiện thực và con người; cách tiếp cận đối tượng thẩm mỹ từ phương diện văn hóa tạo nên kiểu hiện thực văn hóa có khả năng khái quát cao và sức sống lâu bền;…

Xem chi tiết

Vài nét về thơ sứ trình Việt Nam từ thời Lê Cảnh Hưng đến hết thời Gia Long (1740 – 1820)

Thơ sứ trình (thơ đi sứ) là những tác phẩm thơ ca được các sứ thần sáng tác trên đường đi sứ, thực hiện trọng trách bang giao giữa các triều đại Việt Nam và Trung Hoa thời trung đại. Niềm cảm hứng trước những vùng đất mới, con người mới và tâm trạng xa xứ đã khiến cho các thi phẩm sứ trình không chỉ có ý nghĩa lịch sử, bang giao mà còn mang giá trị văn chương đặc sắc, làm phong phú và giàu có kho tàng thơ ca dân tộc. Theo dõi lịch sử vận động, phát triển của thơ đi sứ (từ TK XIII – hết TK XIX) chúng tôi nhận thấy một hiện tượng: bắt đầu từ thời Lê Cảnh Hưng cho đến hết thời Gia Long (1740 – 1820), chỉ trong vòng chưa đầy 80 năm thơ đi sứ đã phát triển nở rộ cả về số lượng lẫn kết tinh nghệ thuật độc đáo….

Xem chi tiết

Phân tích hội thoại trong Văn học từ góc độ Ngôn ngữ học

Hành động ngôn từ, nguyên tắc cộng tác, thể diện và lịch sự là các khái niệm cơ bản trong ngữ dụng học. Chúng đóng vai trò quan trọng trong việc tường giải hành vi ngôn ngữ trong giao tiếp xã hội cũng như trong văn học. Trong bài viết này, chúng tôi khảo sát hiệu quả của việc vận dụng các khái niệm này vào phân tích hội thoại trong văn học và đề xuất cách tiếp cận văn học từ góc độ ngôn ngữ học hỗ trợ cho việc dạy và học văn.

Xem chi tiết

Đặc sắc nghệ thuật truyện ngắn viết cho thiếu nhi của Xuân Quỳnh

Xuân Quỳnh (1942- 1988) là một trong những tên tuổi nổi tiếng của nền văn học Việt Nam hiện đại. Bà không chỉ là nhà thơ nữ trữ tình nổi tiếng mà còn là cây bút xuất sắc trong những sáng tác viết cho thiếu nhi và viết về thiếu nhi. Truyện viết cho thiếu nhi của Xuân Quỳnh vừa mộc mạc, giản dị lại vừa sâu sắc, thấm đẫm tinh thần nhân văn; dư âm của nó còn vang mãi qua các thế hệ và được bạn đọc nhiệt thành đón nhận.

Xem chi tiết

Biểu tượng màu trắng trong thơ Hàn Mặc Tử

…Cho tới nay đã có nhiều công trình nghiên cứu bàn về cuộc đời, con người cũng như những giá trị nội dung tư tưởng và nghệ thuật thơ Hàn Mặc Tử. Từ hướng tiếp cận hình tượng/ biểu tượng, một số tác giả đi trước đã nhắc tới các biểu tượng trăng, hồn, máu trong thơ ông nên trong bài viết này, chúng tôi lựa chọn một biểu tượng khác, tuy xuất hiện với tần suất không lớn, song lại có những ngữ nghĩa khá độc đáo, thú vị và dường như lần xuất hiện nào nó cũng đột xuất, bất ngờ đối với người đọc: biểu tượng màu trắng. Đây là nội dung chính được chúng tôi đặt ra và luận giải trong bài báo này.

Xem chi tiết

Các biến thể của hình tượng rắn trong truyện cổ dân gian nhìn từ góc độ danh xưng

Rắn là loài vật xuất hiện sớm và có sức ám ảnh mạnh mẽ trong hầu hết các nền văn hóa của nhân loại. Rất nhiều nơi trên thế giới, từ châu Phi, châu Úc, châu Âu, châu Á… đều có tín ngưỡng thờ rắn và những huyền thoại về loài vật này. Tuỳ vào đặc điểm văn hoá của từng quốc gia, khu vực lãnh thổ mà con vật này biểu trưng cho các lớp ý nghĩa khác nhau. Theo Từ điển biểu tượng văn hóa thế giới, ở cội nguồn sự sống, rắn là linh hồn và nhục dục, là vị tổ tiên huyền thoại, là vị thần khởi nguyên; người đem lại sự sống; biểu trưng cho sự tất tử, cho sự tăm tối và quỷ dữ…

Xem chi tiết

Tiếng nói bảo vệ nữ quyền trong tiểu thuyết Trở Vỏ Lửa Ra của Phan Khôi

Đầu thế kỷ XX, Phan Khôi là một trong những người tiên phong dùng ngòi bút để bảo vệ nữ quyền. Tư tưởng tiến bộ đó được ông thể hiện trong nhiều bài báo, đặc biệt là ở tiểu thuyết “Trở vỏ lửa ra”. Tác phẩm hướng đến việc chống lại lễ giáo phong kiến hà khắc; đề cao tự do cá nhân và bảo vệ quyền của người phụ nữ như quyền thừa kế, quyền được học hành, quyền tự do yêu đương, được quyết định tương lai…

Xem chi tiết

Đặc sắc ngôn ngữ thơ Nguyễn Công Trứ

Bài viết chỉ ra, phân tích, luận giải và xác định những đặc sắc của ngôn ngữ thơ Nguyễn Công Trứ, từ bao quát chung đến ngôn ngữ theo thể loại – hai thể loại mà Nguyễn Công Trứ có nhiều cách tân, sáng tạo nhất: thơ Đường luật và thơ ca trù/ hát nói (đặc biệt là thơ ca trù). Cũng từ đây, bài viết khẳng định những đóng góp lớn lao của Nguyễn Công Trứ cho lịch sử thơ ca dân tộc và đề xuất hướng tiếp thu thành tựu lao động sáng tạo nghệ thuật của tiền nhân…

Xem chi tiết

Một góc nhìn khác về truyền thuyết An Dương Vương

Kho tàng truyện cổ Việt Nam có truyền thuyết An Dương Vương xây thành Cổ Loa huyền bí xoay quanh câu chuyện Mỵ Châu, Trọng Thủy. Truyện đưa vào chương trình sách Giáo khoa cho học sinh bậc THCS học tham khảo. Có nhiều ý kiến trái chiều xoay quanh câu chuyện tình Mỵ Châu – Trọng Thủy với nhiều góc nhìn tư duy ở các biên độ khác nhau….

Xem chi tiết

Quá trình vận động của Tiểu thuyết Lịch sử Nam Bộ đầu thế kỷ XX nhìn từ Thuyết cấu trúc phát sinhtrong nghiên cứu Lịch sử Văn học

Trong giai đoạn từ đầu thế kỷ XX đến năm 1945, tiểu thuyết lịch sử ở Nam Bộ được định hình và có bước đột phá so với quá trình vận động của nền văn học Việt Nam. Từ quan điểm của thuyết cấu trúc phát sinh, bài viết này phân tích sự vận động của tiểu thuyết lịch sử Nam Bộ các khía cạnh: thành tựu sáng tác xuất phát từ các hành vi thể nghiệm của nhà văn,….

Xem chi tiết

Không gian sinh hoạt trong truyện Cổ tích Hàn Quốc

“Không gian nghệ thuật” là một phương diện thi pháp quan trọng của sáng tác văn học, có vai trò xây dựng thế giới nghệ thuật, thể hiện quan điểm của người sáng tác về con người, xã hội và cuộc sống. Không gian sinh hoạt xuất hiện trong truyện cổ tích Hàn Quốc
bao gồm: không gian gia đình, không gian lễ hội, không gian chợ, làng và không gian kinh thành… Các không gian này giúp chúng ta hiểu hơn về nghệ thuật của truyện cổ tích Hàn Quốc và sự đa dạng, phong phú trong văn hoá dân gian của dân tộc Hàn.

Xem chi tiết

Hai hình thức hôn nhân phổ biến trong văn học dân gian người Việt và một số tộc người miền núi phía Bắc

Văn học dân gian là một tài sản tinh thần vô giá của dân tộc Việt Nam, là nơi lưu giữ những nét đẹp của đời sống tinh thần người Việt song hành cùng các giai đoạn lịch sử của dân tộc. Chủ đề hôn nhân là một trong những chủ đề được văn học dân gian đề cập đến khá nhiều, song có hai chủ đề hôn nhân được văn học dân gian người Việt và một số tộc người phía Bắc khai thác nhiều đó là chủ đề hôn nhân đơn hôn và hôn nhân phức hôn.

Xem chi tiết

Nhân vật YERSIN như một mẫu người văn hóa

Tiểu thuyết “Yersin: Dịch hạch và thổ tả” của Patrick Deville đã tiếp cận và trình hiện nhân vật Yersin như một mẫu người văn hóa. Qua đó, 4 phẩm chất văn hóa nổi bật: phiêu lưu, sáng tạo, nhân văn, cá tính với tất cả sự hòa quyện phức tạp và bí ẩn được khu trú trong hình tượng nhân vật tiểu thuyết Yersin. Nhà văn Patrick Deville đã cống hiến cho bạn đọc, kể cả giới sáng tác tiểu thuyết Việt Nam một tham khảo quý giá về cái nhìn con người và nghệ thuật tiểu thuyết.

Xem chi tiết

Tích hợp văn hóa trong dạy học văn học nước ngoài ở nhà trường phổ thông

Tích hợp văn hóa được xem là một yêu cầu, một mục đích trong hoạt động dạy học đọc hiểu văn bản văn học nước ngoài. Tích hợp văn hóa trong dạy học văn học nước ngoài sẽ giúp học sinh tiếp nhận đầy đủ vẻ đẹp của tác phẩm văn học nước ngoài vốn được phôi thai từ một nền văn hóa khác biệt. Bài báo này tập trung trình bày một số nội dung có liên quan đến vấn đề tích hợp văn hoá trong dạy học tác phẩm văn học nước ngoài ở nhà trường phổ thông.

Xem chi tiết

Điểm nhìn trần thuật trong tiểu thuyết Hồ Biểu Chánh

Điểm nhìn trần thuật là một yếu tố thuộc về nghệ thuật tự sự, thể hiện vị trí quan sát, góc nhìn, tầm nhận thức để khám phá sự kiện, sự việc và con người của người kể chuyện. Cái nhìn nghệ thuật của nhà văn về cuộc sống, con người thể hiện rõ nhất thông qua điểm nhìn trần thuật. Để hiểu một cách sâu sắc nội dung cuộc sống được tái hiện trong tác phẩm tất yếu phải bắt đầu từ việc xác định điểm nhìn trần thuật. Hồ Biểu Chánh đã tạo nên tính đa dạng về điểm nhìn trần thuật trong tự sự…

Xem chi tiết

Truyện cổ tích xứ Bắc và dấu ấn địa phương hóa (Phần 2)

Trong tâm thức dân gian, khi kể truyện cổ tích, người dân thường cho rằng những câu chuyện đó là có thật, nên khi có dịp, có điều kiện thuận tiện họ lại đem gắn ngay truyện với những danh nhân, danh thắng có thực ở địa phương mình. Qua điều tra điền dã, chúng tôi nhận thấy những câu chuyện cổ tích đã được địa phương hoá ở vùng đất xứ Bắc bằng việc địa danh hóa, tâm linh hóa và nghệ thuật hóa.

Xem chi tiết