Một số quan niệm về cái thiêng của tôn giáo

Ý tưởng về sự thiêng liêng đã xuất hiện khá sớm trong bước chuyển từ con người động vật thành con người xã hội. Ý tưởng ấy là sản phẩm của đời sống xã hội, khi nhu cầu gắn kết các thành viên của cộng đồng đòi hỏi một đức tín về nguồn gốc thánh thần và ý nghĩa cao quý của cuộc sống con người.

Xem chi tiết

Tín ngưỡng thiên hậu ở Đà Nẵng

… Trên nền tảng chung là sùng bái Bà Mẹ tộc người, tục thờ Thiên Hậu của người Hoa ở Việt Nam có dấu ấn của tiếp xúc và giao lưu văn hóa, trên một không gian mà ở đó văn hóa Việt đóng vai trò là chủ thể. Từ góc nhìn nhân học văn hóa, bài viết này giới thiệu tín ngưỡng Thiên Hậu ở Đà Nẵng, như đi tìm một nét văn hóa Hoa – Việt trong đời sống xã hội hiện đại. Thông qua những miêu thuật tại chỗ, bài viết bước đầu diễn giải sự thừa tiếp và hòa nhập của tín ngưỡng Thiên Hậu trong đời sống văn hóa cộng đồng Hoa – Việt…

Xem chi tiết

Miễu thờ ở Cần Thơ

Miễu thờ là loại hình thờ tự phổ biến của người dân Cần Thơ. Để hiểu rõ về loại hình thờ tự này, bài viết chủ yếu khảo sát các loại miễu thờ độc lập đã và đang tồn tại trên địa bàn thành phố Cần Thơ, ở các phương diện: Quá trình hình thành miễu thờ; Các đối tượng được thờ trong miễu; Lễ hội ở miễu và giao thoa văn hóa ở miễu. Cuối cùng, bài viết chỉ ra vai trò của miễu thờ trong đời sống người dân Cần Thơ.

Xem chi tiết

Chùa mục đồng và tượng mục đồng ở Nam Bộ

Chùa Mục đồng có thể hiểu là ngôi chùa làng, thuộc cơ cấu của thiết chế văn hóa thôn / làng thời trước, gồm “đình – chùa – miếu – võ”, hiểu là ngôi chùa thờ Phật nho nhỏ mà dân làng tự ý lập nên để tự giải quyết nhu cầu tín ngưỡng của cộng đồng. Ở đó, thờ thần, Phật và Phật được thờ tự theo tâm thức của Phật giáo dân gian hơn là để tu học giáo nghĩa đích thực của Phật pháp. Cũng có chùa mục đồng về sau này trở thành ngôi bửu sát danh tiếng như chùa Sắc tứ Linh Thứu ở miệt Xoài Hột (Tiền Giang)…

Xem chi tiết

Tín ngưỡng thờ thần ở đình làng Đồng Tháp

Đình làng Đồng Tháp hiện vẫn còn lưu giữ dấu vết tín ngưỡng thờ tự một thời của cư dân địa phương. Vị trí cấp bậc của thần được “bảo vệ” và “thiết đặt” chính bằng sự phong cấp của thế tục. Theo đó, các vị thần khác – kết quả từ nhu cầu địa phương hoá phúc thần của người Việt, sự giao thoa văn hoá với người Trung Quốc, người Chiêm Thành, người Chân Lạp – đều quy tụ về đình để trú ngụ và hưởng tế lễ bên cạnh vị thần chủ soái: Thần Thành Hoàng. Qua khảo sát thực tế, bài viết xin giới thiệu về cơ bản tập hợp thần linh được thờ tự ở đình, làm cơ sở phát huy văn hóa địa phương trong việc hoạch định và tôn tạo tự tích đình thời hiện đại.

Xem chi tiết

Biểu tượng con Nghê trong văn hóa Việt Nam** (Phần 2)

Về giá trị lịch sử: Chúng ta thường nghe nói tới giao long, thuồng luồng, chim lạc12, hay một linh thú có sừng (như di vết ở hang Đồng Nội) là những linh thú truyền thống của người Việt từ thời Đông Sơn, thậm chí là vật tổ của người Việt từ thời tiền sử. Những linh thú này được nhiều nhà nghiên cứu coi như những biểu tượng đặc trưng của nền văn minh Việt trước giai đoạn thuộc Hán vẫn tồn tại đến ngày hôm nay mà chưa bị người Hán đồng hóa…

Xem chi tiết

Biểu tượng con Nghê trong văn hóa Việt Nam** (Phần 1)

 Trong văn hóa truyền thống Việt Nam, bên cạnh con rồng còn có một linh thú hết sức nổi tiếng nhưng hiểu biết về nó vẫn rất mơ hồ, đó là con nghê. Khác với con rồng mang tính cung đình, con nghê là linh thú được sử dụng phổ biến cả trong văn hóa dân gian lẫn trong văn hóa cung đình. Điều này dẫn đến một câu hỏi, vậy con nghê là linh thú dân gian ảnh hưởng đến văn hóa cung đình hay ngược lại?…

Xem chi tiết

Triết lý nhân sinh trong “Đạo đức kinh” của Lão Tử

Lão Tử là người sáng lập nên Đạo Gia, là người viết nên Đạo Đức Kinh – một trong những cuốn sách đáng chú ý nhất trong lịch sử triết học Trung Quốc cổ đại. Trong tác phẩm này, Lão Tử đã thể hiện các quan niệm về thế giới, về quy luật vận hành biến đổi của vũ trụ. Không chỉ dừng lại ở các quan niệm về thế giới, bản thể của thế giới, Lão Tử còn cho thấy những tư tưởng triết lý sâu sắc về con người, về đời sống của con người. Đó là triết lý về lối sống khiêm nhường, cần kiệm, biết thoả mãn với hiện tại, không tranh công. Đó cũng là bài học để con người ngày nay đạt được đến cuộc sống an yên, hạnh phúc…

Xem chi tiết

Tiếp biến văn hóa Phật giáo trong đạo Cao Đài

Trên cơ sở kết hợp nhuần nhuyễn giữa văn hóa nội sinh và văn hóa ngoại sinh ở Nam Bộ, Việt Nam vào nửa đầu thế kỷ XX, đạo Cao Đài đã ra đời và ngày càng phát triển. Bài viết trình bày và phân tích đạo Cao Đài đã tiếp biến nhiều yếu tố văn hóa vật thể và phi vật thể của Phật giáo Đại Thừa, một tôn giáo đã phổ biến sâu rộng ở Nam Bộ lúc bấy giờ.
Từ khóa: Tiếp biến văn hóa, Phật giáo, Cao Đài, tư tưởng, danh hiệu các đức Phật, đạo kỳ, cổ pháp, y phục.

Xem chi tiết

Tứ diệu đế với vấn đề giáo dục đạo đức toàn cầu

Tứ diệu đế hay là bốn chân lý vĩ đại của Phật giáo chính là cốt tủy cơ bản để hợp thành học thuyết nhân sinh cứu đời. Đó là kết quả suy ngẫm và trải nghiệm thông qua thực tiễn cuộc sống của chính Phật tổ và sự tổng kết những suy tư về cuộc sống chúng sinh được đúc kết lại. Có thể coi mỗi một chân lý (Đế) của Phật giáo là một chủ đề lớn để nhân loại suy nghĩ, trải nghiệm để đúc rút cho thực tiễn sôi động không chỉ hôm qua, ngày nay và cả mai sau…

Xem chi tiết

Hồi ức MÊ-KÔNG

Có thể nói trong đời sống đa số người dân Việt, tuổi thơ mỗi người đều gắn bó với một dòng sông nào đó, bởi vì vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên của Việt Nam tương đối đặc thù, phần lớn đất đai là các đồng bằng ruộng lúa phì nhiêu chằng chịt các sông ngòi. Đặc biệt là vùng Đồng bằng Sông Cửu Long, người dân nơi đây có đời sống sinh hoạt; lao động; trồng trọt; chăn nuôi và buôn bán v.v… đều gắn bó với một dòng sông quê, bởi hạ lưu Mê-kông chảy qua với trữ lượng nước khổng lồ chia thành những chi lưu chằng chịt…

Xem chi tiết

Hệ giá trị đạo đức phật giáo trong văn hóa Việt Nam (qua ca dao, tục ngữ) – Phần 2

Ảnh hưởng Phật giáo cũng sâu đậm trong những câu ca dao, tục ngữ chuyên chở quan niệm đạo đức gắn với nền tảng triết lý Tứ diệu đế. Tuy nhiên, những trường hợp này thường không có cấu trúc hình thức dễ nhận diện như đối với cặp phạm trù Nghiệp báo – Luân hồi. Theo lời Đức Phật, cũng như nước của bốn đại dương hùng vĩ chỉ có một vị mặn, tất cả những thuyết pháp của Người chỉ có một vị duy nhất là giải thoát, giải thoát con người khỏi đau khổ.

Xem chi tiết

Hệ giá trị đạo đức phật giáo trong văn hóa Việt Nam (qua ca dao, tục ngữ) – Phần 1

 Phật giáo đã có chừng hai ngàn năm sống trong lòng dân tộc. Khi đóng vai trò tôn giáo quốc gia, được triều đình bảo trợ trong thời kỳ đầu của văn hóa Đại Việt cũng như sau này khi lui về thôn quê, ở cùng quảng đại quần chúng, Phật giáo luôn là một thành tố quan trọng tạo dựng nền tảng đạo đức Việt Nam…

Xem chi tiết

Tìm hiểu hình tượng thần Civa trong nghệ thuật điêu khắc đá Champa

Ấn Độ giáo du nhập vào Champa từ lâu đời. Bia ký đầu tiên tìm thấy tại vùng đất Panturankar (Quảng Nam-Đà Nẳng) là bia Bvadravacmani (thế kỷ IV) xác định sự ảnh hưởng văn hoá và tôn giáo Ấn Độ vào vùng đất này. Tuy nhiên quá trình tiếp thu văn hoá cũng chính là quá trình bản địa hoá (Champa hoá) các yếu tố văn hoá ngoại lai để hình thành nên văn hoá Chăm đặc sắc, mang đậm dấu ấn bản địa. Đặc biệt Ấn Độ giáo khi vào Champa đã bị biến thành một loại tôn giáo riêng theo quan niệm của người Chăm…

Xem chi tiết

Chảy mãi một dòng sông Phật giáo

Không một lời nào có thể diễn tả được một cách đầy đủ và ý nghĩa hơn cụm từ “Sông Mê-kông – Một dòng sông Phật giáo”, một di sản Văn hóa Phật giáo vùng MêKong. Bởi nó đã khái quát đầy đủ tính chất, thực tiễn và vẻ đẹp vô cùng của một dòng sông chảy dài qua 6 lãnh thổ quốc gia, trong đó có Việt Nam. Dòng sông MêKông không chỉ huyền bí bởi sự trù phú, đa dạng, màu mở của thiên nhiên mà còn đẹp hơn nữa bởi những giá trị đã ăn sâu trong đời sống tâm linh những cư dân của dòng sông một niềm tin mãnh liệt, chân thật và trong sáng đối với nền tảng giáo lý của Đức Phật…

Xem chi tiết

Đền tháp Chămpa bí ẩn xây dựng

Trong kho tàng di sản kiến trúc của dân tộc, nghệ thuật kiến trúc Chămpa có vị trí đặc biệt quan trọng. Gần 900 năm từ cuối thế kỷ thứ VII đến nửa đầu thế kỷ XVII, bằng sự lao động không mệt mỏi và tài năng sáng tạo tuyệt vời, người Chăm đã xây dựng nên một nền kiến trúc điêu khắc độc đáo với hàng trăm đền tháp trải dài suốt từ miền Trung đầy nắng và gió, đến vùng đất phía Nam trù phú của Tổ quốc…

Xem chi tiết

Tôn giáo địa phương (bản địa) và văn hóa Nam Bộ – Phần 1

Cộng đồng cư dân sinh sống ở đồng bằng sông Cửu Long là một bộ phận của cộng đồng quốc gia dân tộc Việt Nam, vì vậy, văn hóa, trong đó có tín ngưỡng tôn giáo, góp phần làm phong phú văn hóa Việt Nam. Mặt khác, trong bối cảnh cụ thể của Nam bộ, nơi có điều kiện tự nhiên, môi trường xã hội khác với các địa phương khác, nên trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng tôn giáo, đã có những biến đổi cho phù hợp với điều kiện của vùng đất mới…

Xem chi tiết

Tôn giáo địa phương (bản địa) và văn hóa Nam Bộ – Phần 2

Đối với đất nước, dân tộc Việt Nam nói chung và từng tộc người trong 54 tộc người ở Việt Nam nói riêng, đường lối, mục tiêu phát triển đã rõ ràng: Đó là cần phải đẩy mạnh hơn nữa công cuộc công nghiệp hóa – hiện đại hóa để nâng cao trình độ phát triển của đất nước đuổi kịp và vượt các nước trong khu vực cũng như thế giới; đồng thời phải xây dựng một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc với những đặc trưng cơ bản là dân tộc – hiện đại – nhân văn. Tất cả các mặt ấy của một vấn đề xét đến cùng là đều nhằm hướng đến mục tiêu phát triển bền vững xây dựng một nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh.

Xem chi tiết

Minh triết Phật giáo một di sản văn hóa tinh thần

Một trong những giá trị cốt lõi, là nền tảng và làm nên bản sắc văn hóa Phật giáo là Minh triết, một sự thống nhất giữa triết học và văn hóa Phật giáo. Bài báo bước đầu nghiên cứu về minh triết Phật giáo như một di sản văn hóa tinh thần nhân loại trong mối quan hệ so sánh tương đồng với các nhà tư tưởng, triết học văn hóa phương Tây nhằm làm rõ tính độc đáo, riêng biệt của Minh triết Phật giáo, đồng thời cũng là chuẩn bị cơ sở lý luận cho việc nghiên cứu ảnh hưởng của Phật giáo đối với đời sống văn hóa tinh thần của cộng đồng các dân tộc vùng sông Mê-kông…

Xem chi tiết

Báo cáo đề dẫn Hội thảo Khoa học quốc tế “Phật giáo vùng Mê-Kông: Lịch sử và phát triển”

Hội thảo quốc tế: “Phật Giáo vùng Mê-kông: lịch sử và phát triển” là sự hợp tác học thuật giữa Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam và Trường Đại học KHXH&NV, trong hai ngày 13-14/11/2015, thể hiện mối quan tâm của lãnh đạo hai trường về các vấn nạn đối với sông Mê-kông nói riêng và các nước tiểu vùng Mê-kông nói chung. Ngày thứ nhất, hội thảo bằng tiếng Việt, ngày thứ hai bằng tiếng Anh, có sự tham dự của hơn 100 học giả thuộc các đại học trong nước và trên 40 học giả nước ngoài, ngoài mục đích nghiên cứu về quá trình du nhập và phát triển của Phật giáo vùng Mê-kông, còn hướng đến các hợp tác và giao lưu Phật giáo trong khu vực và trên thế giới.

Xem chi tiết