Hệ giá trị đạo đức phật giáo trong văn hóa Việt Nam (qua ca dao, tục ngữ) – Phần 2

Ảnh hưởng Phật giáo cũng sâu đậm trong những câu ca dao, tục ngữ chuyên chở quan niệm đạo đức gắn với nền tảng triết lý Tứ diệu đế. Tuy nhiên, những trường hợp này thường không có cấu trúc hình thức dễ nhận diện như đối với cặp phạm trù Nghiệp báo – Luân hồi. Theo lời Đức Phật, cũng như nước của bốn đại dương hùng vĩ chỉ có một vị mặn, tất cả những thuyết pháp của Người chỉ có một vị duy nhất là giải thoát, giải thoát con người khỏi đau khổ.

Xem chi tiết

Hệ giá trị đạo đức phật giáo trong văn hóa Việt Nam (qua ca dao, tục ngữ) – Phần 1

 Phật giáo đã có chừng hai ngàn năm sống trong lòng dân tộc. Khi đóng vai trò tôn giáo quốc gia, được triều đình bảo trợ trong thời kỳ đầu của văn hóa Đại Việt cũng như sau này khi lui về thôn quê, ở cùng quảng đại quần chúng, Phật giáo luôn là một thành tố quan trọng tạo dựng nền tảng đạo đức Việt Nam…

Xem chi tiết

Tìm hiểu hình tượng thần Civa trong nghệ thuật điêu khắc đá Champa

Ấn Độ giáo du nhập vào Champa từ lâu đời. Bia ký đầu tiên tìm thấy tại vùng đất Panturankar (Quảng Nam-Đà Nẳng) là bia Bvadravacmani (thế kỷ IV) xác định sự ảnh hưởng văn hoá và tôn giáo Ấn Độ vào vùng đất này. Tuy nhiên quá trình tiếp thu văn hoá cũng chính là quá trình bản địa hoá (Champa hoá) các yếu tố văn hoá ngoại lai để hình thành nên văn hoá Chăm đặc sắc, mang đậm dấu ấn bản địa. Đặc biệt Ấn Độ giáo khi vào Champa đã bị biến thành một loại tôn giáo riêng theo quan niệm của người Chăm…

Xem chi tiết

Chảy mãi một dòng sông Phật giáo

Không một lời nào có thể diễn tả được một cách đầy đủ và ý nghĩa hơn cụm từ “Sông Mê-kông – Một dòng sông Phật giáo”, một di sản Văn hóa Phật giáo vùng MêKong. Bởi nó đã khái quát đầy đủ tính chất, thực tiễn và vẻ đẹp vô cùng của một dòng sông chảy dài qua 6 lãnh thổ quốc gia, trong đó có Việt Nam. Dòng sông MêKông không chỉ huyền bí bởi sự trù phú, đa dạng, màu mở của thiên nhiên mà còn đẹp hơn nữa bởi những giá trị đã ăn sâu trong đời sống tâm linh những cư dân của dòng sông một niềm tin mãnh liệt, chân thật và trong sáng đối với nền tảng giáo lý của Đức Phật…

Xem chi tiết

Đền tháp Chămpa bí ẩn xây dựng

Trong kho tàng di sản kiến trúc của dân tộc, nghệ thuật kiến trúc Chămpa có vị trí đặc biệt quan trọng. Gần 900 năm từ cuối thế kỷ thứ VII đến nửa đầu thế kỷ XVII, bằng sự lao động không mệt mỏi và tài năng sáng tạo tuyệt vời, người Chăm đã xây dựng nên một nền kiến trúc điêu khắc độc đáo với hàng trăm đền tháp trải dài suốt từ miền Trung đầy nắng và gió, đến vùng đất phía Nam trù phú của Tổ quốc…

Xem chi tiết

Tôn giáo địa phương (bản địa) và văn hóa Nam Bộ – Phần 1

Cộng đồng cư dân sinh sống ở đồng bằng sông Cửu Long là một bộ phận của cộng đồng quốc gia dân tộc Việt Nam, vì vậy, văn hóa, trong đó có tín ngưỡng tôn giáo, góp phần làm phong phú văn hóa Việt Nam. Mặt khác, trong bối cảnh cụ thể của Nam bộ, nơi có điều kiện tự nhiên, môi trường xã hội khác với các địa phương khác, nên trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng tôn giáo, đã có những biến đổi cho phù hợp với điều kiện của vùng đất mới…

Xem chi tiết

Tôn giáo địa phương (bản địa) và văn hóa Nam Bộ – Phần 2

Đối với đất nước, dân tộc Việt Nam nói chung và từng tộc người trong 54 tộc người ở Việt Nam nói riêng, đường lối, mục tiêu phát triển đã rõ ràng: Đó là cần phải đẩy mạnh hơn nữa công cuộc công nghiệp hóa – hiện đại hóa để nâng cao trình độ phát triển của đất nước đuổi kịp và vượt các nước trong khu vực cũng như thế giới; đồng thời phải xây dựng một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc với những đặc trưng cơ bản là dân tộc – hiện đại – nhân văn. Tất cả các mặt ấy của một vấn đề xét đến cùng là đều nhằm hướng đến mục tiêu phát triển bền vững xây dựng một nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh.

Xem chi tiết

Minh triết Phật giáo một di sản văn hóa tinh thần

Một trong những giá trị cốt lõi, là nền tảng và làm nên bản sắc văn hóa Phật giáo là Minh triết, một sự thống nhất giữa triết học và văn hóa Phật giáo. Bài báo bước đầu nghiên cứu về minh triết Phật giáo như một di sản văn hóa tinh thần nhân loại trong mối quan hệ so sánh tương đồng với các nhà tư tưởng, triết học văn hóa phương Tây nhằm làm rõ tính độc đáo, riêng biệt của Minh triết Phật giáo, đồng thời cũng là chuẩn bị cơ sở lý luận cho việc nghiên cứu ảnh hưởng của Phật giáo đối với đời sống văn hóa tinh thần của cộng đồng các dân tộc vùng sông Mê-kông…

Xem chi tiết

Báo cáo đề dẫn Hội thảo Khoa học quốc tế “Phật giáo vùng Mê-Kông: Lịch sử và phát triển”

Hội thảo quốc tế: “Phật Giáo vùng Mê-kông: lịch sử và phát triển” là sự hợp tác học thuật giữa Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam và Trường Đại học KHXH&NV, trong hai ngày 13-14/11/2015, thể hiện mối quan tâm của lãnh đạo hai trường về các vấn nạn đối với sông Mê-kông nói riêng và các nước tiểu vùng Mê-kông nói chung. Ngày thứ nhất, hội thảo bằng tiếng Việt, ngày thứ hai bằng tiếng Anh, có sự tham dự của hơn 100 học giả thuộc các đại học trong nước và trên 40 học giả nước ngoài, ngoài mục đích nghiên cứu về quá trình du nhập và phát triển của Phật giáo vùng Mê-kông, còn hướng đến các hợp tác và giao lưu Phật giáo trong khu vực và trên thế giới.

Xem chi tiết

Di sản văn hóa Phật giáo trong xã hội đương đại Việt Nam

Thực tế lịch sử cho thấy, văn hóa Phật giáo là văn hóa giàu tính nhân văn, bác ái, vị tha và hướng thiện. Lý tưởng của Phật giáo là giúp con người thoát khổ, giáo dục tình thương yêu giữa con người với con người, giữa con người và môi trường thiên nhiên. Các nhà khoa học khẳng định, sự trường tồn của Phật giáo trong hơn 25 thế kỷ qua được kết tinh lại không chỉ ở các triết lý và giáo lý cao siêu của nó mà còn hiển lộ ra ở sự vĩnh hằng của những giá trị nhân văn mang tính toàn nhân loại, và được hội tụ trong kho tàng di sản văn hóa Phật giáo.

Xem chi tiết

Đi tìm những dấu ấn của thần Vishnu trong tôn giáo Hindu của người Chăm

Từ những thế kỷ đầu Công nguyên, Champa là một trong những vương quốc cổ hình thành sớm nhất ở Đông Nam Á. Ngay từ khi mới lập quốc, người Chăm đã chịu ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ. Họ đã tiếp cận với nhiều tôn giáo, như Phật giáo, Hinđu giáo (còn gọi là Bà La Môn giáo) và cả Hồi giáo. Tuy nhiên, “Bà La Môn giáo là yếu tố đóng vai trò quan trọng nhất” đối với lịch sử hình thành, phát triển của vương quốc Champa và là yếu tố cơ bản cấu thành văn hoá Chăm…

Xem chi tiết

Dấu ấn tôn giáo trong Kiến trúc và Điêu khắc của nghệ thuật cổ điển Đông Nam Á (Thế kỷ I – thế kỷ XIII)

Trong quá trình giao thoa văn hóa giữa văn hóa bản địa và văn hóa Ấn Độ, cư dân Đông Nam Á đã kết hợp để sáng tạo cho dân tộc mình những yếu tố văn hóa độc đáo không thể so sánh với bất kỳ dân tộc nào khác. Trong những thành tựu văn hóa đặc sắc đó,
nền nghệ thuật cổ điển Đông Nam Á nổi bật lên không chỉ là minh chứng cho sự giao lưu văn hóa mà còn bởi sự sáng tạo đa dạng, phong phú mang đầy màu sắc bản địa. Tôn giáo là nguồn cảm hứng chính của nghệ thuật cổ điển Đông Nam Á và nghệ thuật cổ điển ở Đông Nam Á là sự thể hiện, mang đậm dấu ấn thế giới tâm linh phong phú đó. Tôn giáo và nghệ thuật kết hợp, bổ sung cho nhau góp phần tạo nên bản sắc văn hóa của từng dân tộc trong khu vực Đông Nam Á.

Xem chi tiết

Tín ngưỡng và tôn giáo của người Việt vùng Tây Nam Bộ qua truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư

 Tín ngưỡng và tôn giáo là hai trong số các loại hình văn hóa đa dạng, nổi bật của tộc người Việt vùng Tây Nam Bộ. Có thể nói, đây là những giá trị tinh thần của con người vùng đất này, có ảnh hưởng, tác động rất lớn đến đời sống tâm linh và sinh hoạt văn hóa của cư dân vùng Tây Nam Bộ, tiêu biểu là tộc người Việt. Trong bài viết này, chúng tôi sử dụng phương pháp thống kê mô tả và phân tích – tổng hợp để tìm hiểu những biểu hiện tín ngưỡng và tôn giáo của người Việt vùng Tây Nam Bộ qua truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư…

Xem chi tiết

Bản sắc Nam Bộ qua tục thờ Nữ thần – Nghiên cứu trường hợp tục thờ bà Thủy

Là một vị thần nữ được thờ cúng ở nhiều loại hình di tích với nhiều hình thức nghi lễ phong phú, tín ngưỡng thờ “bà Thủy” rất quen thuộc và gần gũi với cư dân Nam Bộ. Bài viết sẽ nhìn nhận sự phát triển của tín ngưỡng thờ “bà Thủy” trong lịch sử từ các góc độ danh xưng, truyện kể, nơi thờ tự, nghi thức hành lễ để chỉ ra hạt nhân cốt lõi của “tính bản sắc Nam Bộ” ở các khía cạnh “tính phi điển chế”, “tính linh hoạt và tính mở”, “tính gắn kết với nhu cầu đời sống tâm linh của người dân”; đồng thời, chỉ ra những biến đổi của tín ngưỡng này trong bối cảnh đương đại.

Xem chi tiết

Về vai trò của ngôi chùa Khmer Nam Bộ

Ngôi chùa Khmer Nam Bộ là một trung tâm văn hóa của tộc người này. Nơi đây gắn với các sinh hoạt văn hóa và lễ thức đậm tính dân gian, đồng thời là trường học truyền thống dạy về kiến thức, đạo làm người, nghề thủ công. Chùa như một bảo tàng về Phật giáo và nghệ thuật của phum, sóc, là nơi để người Khmer nương tựa tâm hồn khi sống và gửi tro tàn khi chết.

Xem chi tiết

Tinh thần xuất thế của phật giáo Việt Nam đầu thế kỉ XIV qua tư tưởng giải thoát của Huyền Quang

Đệ tam tổ Thiền phái Trúc Lâm Huyền Quang (1254-1334), thế danh là Lý Đạo Tái, là người hương Vạn Tải, châu Nam Sách, lộ Lạng Giang, nay thuộc huyện Gia Lương, tỉnh Bắc Ninh. Ông đỗ đạt từ năm 20 tuổi và ra làm quan, được vua Trần Nhân Tông (sau là Đệ nhất tổ Thiền phái Trúc Lâm) và Đệ nhị tổ Pháp Loa rất quý trọng về tài thơ văn và biên soạn sách vở Phật học. Năm 1305, khi 51 tuổi ông mới xuất gia và tới năm 1330, trước khi Nhị tổ Pháp Loa mất, ông được truyền thừa làm Đệ tam tổ…

Xem chi tiết

Sự dung hợp tôn giáo và tín ngưỡng trong thần tích một số nhân vật được thờ trong ngôi chùa Việt

Phật giáo du nhập vào Việt Nam từ rất sớm và nhanh chóng hoà nhập với các tín ngưỡng bản địa để trở thành một tôn giáo mang sắc thái Việt. Trong quá trình tồn tại, Phật giáo đã để lại vô số dấu ấn vật chất – những ngôi chùa. Một số chùa của người Việt khác với chùa của các quốc gia cùng chịu ảnh hưởng của Phật giáo, khi phối thờ thêm các thần linh trong tín ngưỡng bản địa của mình như các Thần, các Thánh… Điểm đặc biệt của những nhân vật này là thần tích và cuộc đời của họ được tạo ra bởi sự dung hợp của nhiều tôn giáo, tín ngưỡng, mà trong đó, Phật giáo là yếu tố quan trọng nhất. Điều đó làm nên bản sắc văn hóa của người Việt.

Xem chi tiết

Phật giáo ở vùng đất Quảng Bình trước thế kỷ XI (Phần 2)

Đối với vùng đất Quảng Bình, tư liệu sớm nhất để chứng minh sự có mặt của Phật giáo ở vùng này là mảnh thân tượng Phật Quảng Khê, có niên đại từ thế kỷ IV đến thế kỳ VI. Dù không nhiều bằng chứng, nhưng tư liệu này cho thấy Phật giáo có mặt ở Quảng Bình cũng rất sớm và là một trong những trung tâm sớm của Phật giáo Champa. Đáng chú ý, theo J. Boisselier, thân tượng Phật Quảng Khê mang đậm dấu ấn của nghệ thuật Gupta, Ấn Độ, cho thấy mối liên hệ giữa Phật giáo Champa với Ấn Độ và nằm trong dòng chảy truyền bá Phật giáo từ Ấn Độ sang Đông Nam Á/dòng Nam truyền…

Xem chi tiết

Phật giáo ở vùng đất Quảng Bình trước thế kỷ XI (Phần 1)

Việc nghiên cứu về Phật giáo Champa nói chung đã đạt được một số thành tựu đáng ghi nhận, nhất là các công trình của L.Finot, Anne-Valérie Schweyer, Trần Kỳ Phương và Nguyễn Thị Tú Anh… Tuy nhiên, đi sâu tìm hiểu lịch sử Phật giáo ở Quảng Bình trong thời kỳ Champa (trước thế kỷ XI) không nhiều, chủ yếu là đề cập đến một số di tích như Đại Hữu, Mỹ Đức khi đề cập đến Phật giáo Champa nói chung, hay viết về Phật giáo ở thời kỳ Indrapura. Trong bài viết này, trên cở sở những di chỉ khảo cổ học Champa ở vùng đất Quảng Bình như ở Mỹ Đức, ở Đại Hữu, ở động Phong Nha,… chúng tôi trình bày những dấu ấn, diện mạo Phật giáo ở vùng đất Quảng Bình thời kỳ trước thế kỷ XI.

Xem chi tiết

Tiếp biến đạo Bà La Môn ở Việt Nam qua tín ngưỡng Vua – Thần của vương quốc Chămpa (thế kỉ IV – thế kỉ XV)

Ở bài tham luận này, chúng tôi xin trình bày một số vấn đề về sự truyền bá đạo Bàlamôn vào Chămpa; sự tiếp nhận và biến đổi Bàlamôn giáo của người Chăm qua việc nghiên cứu cơ sở ra đời, nội dung, biểu hiện và ảnh hưởng của tín ngưỡng Vua – Thần ở Chămpa (thế kỉ IV – thế kỉ XV). Với việc sử dụng các phương pháp nghiên cứu của tôn giáo học, phương pháp logic, phương pháp lịch sử, bài tham luận hi vọng sẽ làm sáng tỏ tính tất yếu của quá trình giao lưu, tiếp biến văn hoá giữa các dân tộc, qua đó thấy được nguồn gốc những sắc thái riêng trong đời sống tôn giáo – tín ngưỡng của bộ phận Chăm Bàlamôn hiện nay.

Xem chi tiết