Đặc trưng văn hóa trong địa danh tỉnh Khánh Hòa

Vấn đề địa danh được các nhà ngôn ngữ học trên thế giới tìm hiểu từ rất sớm. Trong
địa danh học, bên cạnh các vấn đề nghiên cứu như cấu tạo địa danh, phương thức định
danh, nguồn gốc và ý nghĩa của địa danh thì vấn đề nghiên cứu địa danh trên bình diện
ngôn ngữ và văn hóa đang là hướng nghiên cứu mới được nhiều nhà địa danh học quan
tâm. Sử dụng phương pháp nghiên cứu liên ngành ngôn ngữ – văn hóa, bài báo này nghiên
cứu các hiện tượng văn hóa được phản ánh thông qua địa danh.

Xem chi tiết

Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa Khmer Tây Nam Bộ trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay

Về nhà ở: nhìn chung, người Khmer vùng Tây Nam bộ thường sống trên những vùng đất cao, định cư để làm nhà; điều này giúp họ chống chọi với nắng gió phương Nam và tránh được mùa nước nổi hằng năm. Người Khmer trước đây thường ở nhà sàn, đặc điểm nhà sàn là nét đặc trưng đầu tiên cần ghi nhận ở người Khmer. Người Khmer thường tập hợp các gia đình lại, sống cộng cư thành những phum, sóc…

Xem chi tiết

Đồng Nai thời sơ sử: Nơi gặp gỡ của nhiều luồng văn hóa

Nói đến khảo cổ học sơ sử ở miền Nam Việt Nam có lẽ không quá khi nhận định rằng vùng đất Đông Nam Bộ là địa bàn khởi đầu và xuất phát cho sự hội tụ và lan tỏa các luồng văn hóa. Các dấu vết hoạt động của người cổ nơi đây trải dài suốt từ thời đại Đồ đá – Kim khí – Lịch sử và phân bố trên nhiều dạng địa hình khác nhau. Yếu tố “Thiên thời – Địa lợi – Nhân hòa” của vùng đất Đông Nam Bộ từ lâu đã được nhiều người nghiên cứu để lý giải cho mật độ tập trung và tính chất đa dạng của các di tích khảo cổ học ở đây…

Xem chi tiết

Văn hóa nông thôn Tây Nam Bộ trong xã hội đương đại

Nghiên cứu văn hóa nông thôn là tìm về với cội nguồn để hiểu hơn văn hóa truyền thống của một dân tộc gốc nông nghiệp, gắn với đời sống nông nghiệp. Văn hóa Việt Nam
nói chung, văn hóa Tây Nam Bộ nói riêng gắn liền với cuộc sống nông nghiệp vì vậy khi nghiên cứu vùng văn hóa Tây Nam Bộ phải nghiên cứu đời sống nông thôn. Với đặc trưng
sinh thái nhiều kênh rạch, sông nước tạo điều kiện cho nông nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long phát triển và gắn liền với các giá trị của nền văn hóa lúa nước…

Xem chi tiết

Dấu ấn văn hóa Chămpa ở Tây Nguyên

Việc tháp Bang Keng, huyện Krông Pa (Gia Lai) đang được tiến hành khai quật hy vọng hé lộ thêm nhiều điều về dấu ấn văn hóa Chăm pa tại Tây Nguyên. Sau 4 năm kể từ khi ngành văn hóa Gia Lai phát hiện tháp Bang Keng, việc khai quật cho đến giữa 6.2010 mới được tiến hành. Đây là một phát hiện khá quan trọng về tháp Chăm ở vùng đất này.

Xem chi tiết

Phát huy giá trị đình làng Nghệ An trong đời sống văn hóa hiện đại

Nguyên xưa, ở Nghệ An, hầu như làng nào cũng có đình làng, nhưng sau nhiều thiên tai và biến cố lịch sử thì cùng với các công trình tâm linh khác như đền, chùa, miếu mạo, đình đã bị đập phá. Một số khác bị dỡ bỏ để phục vụ cho công cuộc kháng chiến, hoặc dựng trường học, làm kho hợp tác xã… Theo thống kê của Ban Quản lý Di tích Nghệ An đến năm 2017, trên địa bàn tỉnh còn 216 ngôi đình (kể cả địa điểm và phế tích). Phần lớn các đình làng đều khởi dựng tập trung vào thời kỳ nhà Nguyễn…

Xem chi tiết

Chợ nổi: Không gian văn hóa đặc sắc của miền Tây Nam Bộ

Tây Nam Bộ là vùng châu thổ phù sa. Nơi đây trước kia là vùng hoang vắng, trũng thấp, là vùng đất mới nổi, rất nhiều đầm lầy, kênh rạch chằng chịt, sông ngòi dày đặc, nhiều lượng phù sa do sông Mê Kông cung cấp. Nhờ vậy, đồng ruộng phì nhiêu, cây trái tốt tươi, trĩu quả. Chính từ đặc điểm tự nhiên này đã hình thành nên văn hóa sông nước – văn hóa miệt vườn. Từ bao đời nay, người miền Tây đã gắn chặt đời mình với những dòng sông mênh mông sóng nước. Sông nước đã ăn sâu vào tiềm thức của mỗi người, đi vào thơ, ca, nhạc, họa như một hình ảnh thiêng liêng…

Xem chi tiết

Văn hoá Nam Bộ: Phiên bản mới của văn hoá truyền thống Việt Nam

Trong tiếng Việt hiện đại, “phiên bản mới” là từ ngữ chỉ một sản phẩm kỹ thuật hoặc nghệ thuật ra đời trên cơ sở nâng cấp, cải tiến một sản phẩm gốc mà không làm mất đi nguyên bản. Đó chính là điều chúng tôi muốn nói về văn hoá Nam Bộ hôm nay: Đó là một nền văn hoá Việt mà không thuần Việt, một nền văn hoá Việt Nam nhưng không thuần tuý Việt Nam.

Xem chi tiết

Cơ sở hình thành và các thiết chế chủ yếu trong văn hóa tâm linh của người Việt ở Gia Định xưa

Gia Định là tên gọi của vùng đất rộng lớn (gồm Sài Gòn – thành phố Hồ Chí Minh và các vùng phụ cận) được hình thành và phát triển trong quá trình khai mở vùng đất Nam Bộ của người Việt – cũng là một trung tâm kinh tế, văn hóa, xã hội ở Nam Bộ suốt nhiều thế kỷ. Trong quá trình tạo lập vùng đất mới, các thiết chế chủ yếu trong văn hóa tâm linh của người Việt ở Gia Định được hình thành, góp phần xây dựng nền tảng văn hóa, xã hội của cộng đồng dân cư…

Xem chi tiết

Quá trình giao lưu và tiếp biến văn hóa vùng đất Nam Bộ (Thế kỉ XVI – XVIII)

Thế kỷ XVI – XVIII, vùng đất phương Nam trở thành vùng đất tụ cư của nhiều dân tộc Việt, Hoa, Khmer, Chăm. Quá trình cộng cư lâu đời của các dân tộc đã nảy sinh hiện tượng giao lưu và tiếp biến văn hóa. Người Việt và văn hóa Việt trở thành nhân tố cơ bản của văn hóa phương Nam. Bởi vì người Việt là chủ thể của các văn hóa, tác động đến các khách thể là văn hóa các dân tộc khác. Sự giao lưu tiếp biến văn hóa giữa các tộc người ở phương Nam thể hiện qua các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể.

Xem chi tiết

Đặc trưng văn hóa vùng Tây Nam Bộ và sự giao lưu, tiếp biến trong các quan hệ tộc người

Văn hóa vùng Tây Nam Bộ là bộ phận hợp thành văn hóa dân tộc. Nó là cốt cách, tâm hồn, lý trí, tình cảm, sức mạnh và là chất keo kết nối các cộng đồng cư dân vùng đồng bằng sông nước. Các cộng đồng cư dân này đã gắn bó, đoàn kết với nhau suốt hơn ba thế kỷ qua để cùng tồn tại và phát triển. Trong quá trình đổi mới đất nước và hội nhập quốc tế, tuy có sự giao thoa và tiếp biến của nhiều vùng văn hóa khác nhau, theo đó văn hóa vùng Tây Nam Bộ nói chung, văn hóa cộng đồng, văn hóa gia đình nói riêng chịu nhiều ảnh hưởng, từ đó biến đổi theo cả hai hướng tích cực và tiêu cực…

Xem chi tiết

Văn hóa biển vùng Duyên hải Nam Trung Bộ

Biển và văn hóa biển có vai trò quan trọng trong lịch sử hình thành, phát triển kinh tế – xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường của Việt Nam hiện nay. Ở một số địa phương vùng Duyên hải Nam Trung Bộ, văn hóa biển được nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau. Song, ít có những nghiên cứu tổng quát về văn hóa biển giữa các địa phương vùng Duyên hải Nam Trung Bộ. Bài viết tìm hiểu những đặc trưng văn hóa biển; nhằm phác họa những nét cơ bản nhất, mang bản sắc của văn hóa biển vùng Duyên hải Nam Trung Bộ.

Xem chi tiết

Trang phục – Một nét đặc trưng trong đời sống văn hóa của người Hoa ở Nam Bộ

Đến Nam bộ ngay từ buổi đầu mở mang khai phá và trong suốt quá trình lịch sử hơn 300 năm, người Hoa đã có nhiều đóng góp tích cực vào tiến trình phát triển kinh tế và văn
hóa của Nam bộ. Để nghiên cứu về người Hoa, có thể tiếp cận từ nhiều góc độ như: lịch sử di dân, về hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội…; bài viết này chọn hướng tiếp cận nghiên cứu về trang phục của người Hoa nhằm góp thêm vào cách nhìn toàn diện và sâu sắc về cộng đồng đặc biệt này.

Xem chi tiết

Cơ chế “Chính thống hóa” trong văn hóa truyền thống Đông Á dưới nhãn quan Nho giáo (Phần 1)

‘Chính thống hóa’ về văn hóa là một cơ chế chính trị – tư tưởng – văn hóa mà các triều đại phong kiến lấy Nho giáo làm hệ tư tưởng căn bản ở Trung Quốc, Triều Tiên và Việt Nam thực hiện ở các cấp độ khác nhau nhằm ‘phong hóa’ và thống nhất truyền thống văn hóa các địa phương để đảm bảo dòng chảy thông suốt của văn hóa chính thống toàn quốc gia cũng như tăng cường quyền lực quản lý từ trung ương….

Xem chi tiết

Cơ chế “Chính thống hóa” trong văn hóa truyền thống Đông Á dưới nhãn quan Nho giáo (Phần 2)

Trên thực tế có hai cách tiếp cận Nho giáo chủ yếu, một là góc nhìn vai trò quản lý nhà nước trung ương, và hai là góc nhìn hệ tư tưởng tầng lớp trí thức. Trong lịch sử Trung Quốc, Việt Nam và Triều Tiên, hai thành phần xã hội là quan lại và trí thức đan cài vào nhau, dù vậy tính chất tư tưởng giữa họ vẫn có sự khác biệt: với tư cách quan lại, họ tuân mệnh triều đình, song với tư cách trí thức, họ có ‘không gian sáng tạo văn hóa’ riêng ở địa phương thông qua mục tiêu ‘giáo hóa’ cộng đồng (Tu, Hejtmanek & Wachman 1992: 131)…

Xem chi tiết

Công nghiệp văn hoá ở Việt Nam từ lý luận đến thực tiễn

Trong những thập niên gần đây, công nghiệp văn hóa thu hút được sự quan tâm nghiên cứu của nhiều quốc gia trên thế giới trong đó có Việt Nam. Sự phát triển của công nghiệp chế tạo, của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 và quá trình toàn cầu hoá của nhân loại đã tạo nên sự thay đổi rất lớn trên nhiều lĩnh vực trong đó có văn hoá và công nghiệp văn hoá…

Xem chi tiết

Di tích Cát Tiên (Lâm Đồng): Đặc trưng di tích và di vật

Năm 1984, trong một đợt điều tra điền dã dân tộc học trên địa bàn huyện Đạ Huoai, Đinh Thị Nga và Hồ Thanh Bình đã phát hiện dấu vết của một nhóm di tích kiến trúc gạch nằm trên bờ trái sông Đạ Đờng xã Quàng Ngãi. Cuối năm 1985, các nhà khảo cổ học thuộc Viện Khoa học xã hội thành phố Hồ Chí Minh đã đến địa bàn để tiến hành điều tra, nghiên cứu (Võ Sĩ Khải 1986: 225- 226) và đào thám sát các di tích ờ xã Đồng Nai và xã Quảng Ngãi. Tại xã Đồng Nai đã phát hiện một di tích kiến trúc xây gạch, gạch hình hộp chữ nhật…

Xem chi tiết

Khảo cổ học với việc phát lộ dấu tích nền móng kiến trúc một số di tích Lịch sử – Văn hoá

Trong những năm vừa qua, ngành Khảo cổ học đã có nhiều đóng góp cho việc phát hiện và làm phát lộ nhiều di tích và phế tích các di tích lịch sử – văn hoá trên địa bàn cả nước. Có thể nói, những phát hiện mới này có một tầm quan trọng đặc biệt, không những đóng góp cho công tác tìm kiếm mà còn cung cấp cho các nhà bảo tồn, các nhà khoa học liên ngành những chứng cứ, cứ liệu quan trọng để phục hồi, phục dựng những di tích, trong đó có những di tích có tầm quan trọng đặc biệt của quốc gia. Trong bài viết này, chúng tôi muốn giới thiệu về những thành tựu của ngành Khảo cổ học đối với công tác phát hiện và bảo tồn các di tích lịch sử – văn hoá ở Việt Nam.

Xem chi tiết

Ngành nghiên cứu Văn hóa (Cultural studies) lược sử hình thành và cách tiếp cận

Nếu như ở Việt Nam, tên gọi Văn hóa học đã trở nên quen thuộc, thì ngành Nghiên cứu văn hóa (Cultural Studies) của phương Tây vẫn còn ít được biết đến. Bài viết này khái lược sự hình thành của ngành Nghiên cứu văn hóa từ những khởi đầu trong giới học thuật Anh và sau đó được lan truyền, phát triển và biến đổi khắp nơi trên thế giới. Là một lĩnh vực liên ngành, Cultural Studies dựa trên nhiều lý thuyết và phương pháp của các ngành khác, nhưng được làm mới với sự quan tâm đặc biệt đến khía cạnh quyền lực, diễn ngôn, hệ tư tưởng và chính trị của văn hóa.

Xem chi tiết