Bài viết nghiên cứu khoa học (2018)

Kiều Thanh Quế là một cây bút phê bình văn học thuộc giai đoạn nửa đầu thế kỉ XX. Ông đóng góp rất lớn trong việc xây dựng bộ môn lí luận phê bình Việt Nam trong những ngày đầu hình thành và phát triển. Bài viết sơ lược giới thiệu về Kiều Thanh Quế cùng những đóng góp của ông trong việc tiếp nhận và giới thiệu lí thuyết các trường phái phê bình văn học phương Tây ở Việt Nam giai đoạn 1940-1945.

Bài viết này đã vận dụng lí Tính Không để làm rõ những vấn đề lí luận và thực tiễn của CNHTHA trên ít nhất là ba phương diện: nhân vật, không gian thời gian và yếu tố huyền ảo. Song song quá trình đó, nhiều nét nghĩa Tính Không cũng được nhắc lại, liên hệ theo tinh thần Phật giáo Nguyên thủy với tác dụng soi chiếu nghệ thuật, hướng dẫn đời sống.

Trong bài viết này, chúng tôi tổng thuật các nghiên cứu về chủ nghĩa nhân văn trong khoa nghiên cứu văn học ở Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến 1975. Qua đó, chúng tôi phân tích, làm rõ đặc trưng, vị trí của chủ nghĩa nhân văn trong nghiên cứu văn học ở Việt Nam; những thành tựu và hạn chế của việc nghiên cứu chủ nghĩa nhân văn ở Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến 1975.

Tập truyện Chân trời cũ là tác phẩm văn xuôi tiêu biểu trong sự nghiệp sáng tác của Hồ Dzếnh. Xét ở phương diện loại hình cấu trúc – chức năng, tác phẩm thể hiện xu hướng trữ tình hóa qua việc tác giả chủ yếu sử dụng bút pháp trữ tình để miêu tả đời sống cá nhân và đời sống nội tâm của nhân vật.

Tiểu thuyết lịch sử Đôn Hoàng (Tonko – 1959) của Inoue Yasushi và tiểu thuyết kì ảo – giả tưởng Người khổng lồ ngủ quên (The Buried Giant – 2015) của Kazuo Ishiguro cùng viết về những gặp gỡ, suy tư và trải nghiệm của con người trong một cuộc hành trình dài, đầy ắp những sự kiện tưởng như ngẫu nhiên, song hóa ra lại như được sắp xếp dưới bàn tay của số mệnh, để con người có thể hoàn thành trách nhiệm trước lịch sử và tìm ra ý nghĩa của cuộc đời…

Bài viết trình bày cái nhìn sơ giản về phê bình sinh thái văn học qua những tính chất, đặc điểm cơ bản gắn với tiến trình phát triển nghệ thuật. Hệ đặc điểm ấy được làm sáng rõ trong tiểu thuyết Hiện thực Huyền ảo Mĩ Latin từ phương diện địa lí, chính trị, lịch sử, xã hội nói chung và hình tượng, tư duy, thủ pháp nghệ thuật nói riêng.

Sự tương tác, va chạm giữa tính chất quy phạm và bất quy phạm bao trùm lên nhiều phương diện của văn học Việt Nam giai đoạn hậu kì, trong đó bao gồm cả kết cấu trần thuật. Mặc dù tác phẩm tự sự trung đại có nòng cốt khá rắn chắc về kết cấu và chủ đề, nhưng chúng vẫn phản ánh nhạy bén sự biến chuyển của thời đại và văn học. Vì vậy, bài viết tập trung phân tích cốt truyện và điểm nhìn để làm rõ sự mở rộng và biến đổi của kết cấu trần thuật trong văn học Việt Nam thế kỉ XVIII – XIX.