Tôn giáo/Tín ngưỡng

Chính vì sự khác biệt giữa cảm tính hóa và lí tính hóa trong tình cảm tôn giáo, ở một ý nghĩa nhất định, đã khiến cho tôn giáo tách ra khỏi mê tín. Điều này cũng có nghĩa là, thành phần ma thuật trong tôn giáo nguyên thủy như thuật gọi hồn, xua tà đuổi quỷ, cầu thần giáng tiên và đến cả những bói toán, xem tướng, đoán số, cầu cơ, phong thủy âm dương, v.v… đều dần dần tách ra khỏi tôn giáo truyền thống. Chính vì sự phân li giữa tôn giáo truyền thống với những tình cảm tôn giáo mang tính nguyên thủy, hỗn tạp, không hệ thống ấy, tôn giáo truyền thống mới có được hình tượng lớn lao và thần thánh của mình, Kitô giáo gọi mình là “tôn giáo lí tính”, còn Phật giáo gọi mình là “tôn giáo không mê tín”.

Qua khảo sát những ngôi chùa xưa ở Khánh Hoà thì Phật giáo nơi đây chủ yếu do các Thiền sư phái Lâm Tế thuộc dòng Đạo Mân và dòng Liễu Quán truyền vào và tạo dựng. Những ngôi cổ tự thuộc dòng Đạo Mân có chùa Cát (Hội Phước Tự) ở Nha Trang do ngài Phật ấn (Trung Quốc, đời 35) tạo dựng năm 1680 (ban đầu chùa toạ lạc ở cụm Hoa Sơn, núi Một, sau dời về phường Phương Sài như hiện nay). Chùa Bửu Phong (Phong ấp, Ninh Bình, Ninh Hoà) do ngài Minh Lượng Nguyệt ấn (Trung Quốc, đời 34) tạo dựng năm 1683, ngôi cổ tự thuộc dòng Liễu Quán có các Tổ đình như chùa Kim Sơn…

Chùa Cầu Đông là ngôi chùa cổ thuộc thiền phái Tào Động, hiện ở số 38B phố Hàng Đường, phường Hàng Đào, quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội. Căn cứ vào di vật có niên đại sớm nhất (bia “Đông Môn tự ký” – 1624) thì vào khoảng đầu thế kỷ XVII, chùa Cầu Đông đã có mặt trên mảnh đất Thăng Long ngàn năm văn vật. Giá trị kiến trúc, điêu khắc và hệ thống di vật của chùa chủ yếu mang phong cách nghệ thuật thời Nguyễn – giai đoạn cuối cùng của chế độ phong kiến Việt Nam. Giá trị đặc biệt của chùa Cầu Đông tập trung ở hệ thống di vật, đặc biệt là di vật có minh văn (bia đá, chuông đồng).

Ninh Bình là nơi xuất phát một triều đại phong kiến Việt Nam đầu tiên, đó là nhà Đinh – Tiền Lê. Mặc dù đây là giai đoạn sơ khai của một nhà nước phong kiến chuyên chế, nó cũng đã mở ra một thời đại độc lập tự chủ mới của một dân tộc anh hùng. Dù không kéo dài, thời kì này đã đóng góp một vai trò vô cùng quan trọng, làm tiền đề và là nền tảng cho sự phát triển đất nước nói chung và lịch sử Phật giáo nói riêng.

Tín ngưỡng Tứ phủ tồn tại lâu dài cho tới nay ở nước ta được dựa chủ yếu vào bệ đỡ nông thôn và nông dân, một lực lượng luôn chiếm tỉ lệ lớn trong thành phần dân cư. Vì thế, dù cho có những biến dộng xã hội thì tín ngưỡng này vẫn được người Việt tin theo đông đảo. Đương nhiên, nhiều biến đổi của tâm linh dân dã thường dựa trên nền tảng của tín ngưỡng thờ Mẫu.

Thiền phái Trúc Lâm do ngài Trần Nhân Tông sáng lập năm 1299. Năm 1293 Ngài nhường ngôi vua cho con là Trần Anh Tông, rồi xuất gia tu hành tại chùa Khai Phúc thuộc hành cung Vũ Lâm (Ninh Bình), đến năm 1299, Ngài đến Yên Tử (Quảng Ninh) thành lập Thiền phái Trúc Lâm. Tại đây, Ngài tu tập khổ hạnh, lấy đạo hiệu là Hương Vân Đại đầu đà. Thiền phái Trúc Lâm ra đời với hệ thống tổ chức và kinh sách như một tổ chức tôn giáo, một giáo hội Phật giáo Thiền tông độc lập mang bản sắc văn hóa tư tưởng Việt…

 Phật giáo Nam tông là tôn giáo chính của người Khmer và là nhân tố chính ảnh hưởng đến lối tư duy và cách ứng xử của đồng bào Khmer về mọi mặt. Những ảnh hưởng đó đã được phản ảnh khá rõ nét trong văn học dân gian người Khmer, đặc biệt là trong tục ngữ Khmer. Những quan niệm về sự hiếu hạnh, về triết lí nhân quả, về vai trò của ngôi chùa trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng của người Khmer,… là những nội dung phản ánh mang đậm yếu tố Phật giáo trong tục ngữ Khmer.

Miếu Bà An Thuận hiện tọa lạc tại xã An Thủy, huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre. Ở gian chánh điện của ngôi miếu có bức tranh thờ Thập Nhị Thánh Mẫu. Bức tranh này gồm hình ảnh mười hai vị mẫu: Quan Âm, Chúa Tiên, Cửu Thiên, Chúa Ngọc, Thiên Hậu, Kim Hoa, Chuẩn Đề, Hoàng Mẫu, Phật Mẫu, Long Mẫu, Địa Mẫu. Phần lớn trong mười hai vị mẫu này được thờ phổ biến ở vùng đất Nam bộ. Đồng thời, bức tranh mang nhiều ý nghĩa trên phương diện văn hóa, đặc biệt phản ánh mối quan hệ giao thoa văn hóa, sự thâm nhập qua lại giữa tín ngưỡng và tôn giáo tại ngôi miếu này.