Nghiên cứu phát triển DU LỊCH HOMESTAY vùng VEN BIỂN huyện AN BIÊN, tỉnh KIÊN GIANG (Phần 1)

NGUYỄN THANH TÙNG, TRƯƠNG TRÍ THÔNG
(Khoa Du lịch, Trường Cao đẳng Kiên Giang)

TÓM TẮT

     Du lịch homestay là loại hình du lịch góp phần phát triển bền vững bởi nhiều lợi ích mang lại; vừa tạo sự thu hút, trải nghiệm mới đối với du khách, vừa đảm bảo sinh kế và thu nhập cho người dân địa phương. Vì vậy, du lịch homestay đang là xu thế phát triển ở nhiều nước trên thế giới. Huyện An Biên, tỉnh Kiên Giang có nhiều điều kiện phát triển du lịch homestay với những văn hóa và trải nghiệm đặc trưng của vùng ven biển. Thế nhưng, các thế mạnh ở địa bàn chỉ tồn tại dưới dạng tiềm năng, chưa được khai thác gắn kết với du lịch để tạo thu nhập cho người dân và phát triển kinh tế địa phương. Do đó, nghiên cứu này phân tích những tiềm năng du lịch homestay ở huyện An Biên, tỉnh Kiên Giang; từ đó đưa ra một số định hướng về mô hình homestay và giải pháp nhằm khắc phục những khó khăn để phát triển du lịch homestay tại địa bàn một cách hiệu quả, cải thiện chất lượng cuộc sống người dân, đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới và hướng tới sự phát triển bền vững.

ABSTRACT

     Homestay is a type of sustainable tourism that brings many benefits as creating new experiences for tourists, ensuring livelihood and income for the locals. Therefore, homestay tourism is a new and promising trend in many countries around the world. An Bien district (Kien Giang province) has lots of potentials to develop homestay tourism with the typical characteristics of a coastal area. However, the strengths in the area only exist in the form of potential, not yet be exploited in association with tourism to generate income for the people and develop the local economy. Therefore, this study is aimed to analyze the potentials of homestay tourism in An Bien district, Kien Giang province; thereby providing some orientations for homestay models and solutions to overcome shortcomings to develop homestay tourism in the area effectively as well as to improve the quality of people’s lives and to strengthen rural construction towards sustainable development.

x
x x

1. ĐẶT VẤN ĐỀ

     Trong thời kỳ đô thị hóa, công nghiệp hóa ở các nước phát triển hiện nay đã làm cho tâm lý và nhu cầu du lịch của con người dần trở nên thay đổi. Họ muốn thoát khỏi nơi khói bụi, ồn ào, đông đúc của cuộc sống hàng ngày mà tìm về những nơi bình bị, có khí hậu trong lành, yên ả, cùng với các giá trị văn hóa truyền thống của chốn thôn quê; đặc biệt, họ muốn lưu lại nhà của người dân địa phương để cùng nhau tìm hiểu về văn hóa, lối sống cũng như trải nghiệm những công việc của cộng đồng nơi đây. Từ nhu cầu và thị hiếu đó của du khách, một số nước trên thế giới đã bắt đầu phát triển một loại hình du lịch mới – du lịch homestay.

     Du lịch homestay tại Việt Nam tiến triển khá mạnh mẽ, thật sự thu hút đông đảo lượng khách quốc tế đến với Việt Nam, chính điều này đã góp phần nâng cao mức sống của người dân bản địa và mang lại lợi ích kinh tế khá cao cho ngành du lịch của đất nước (Minh Anh và Hải Yến, 2008). Loại hình du lịch này tập trung phát triển nhiều ở vùng Tây Bắc, Tây Nguyên và đồng bằng sông Cửu Long ở nước ta; nhất là vùng đồng bằng sông Cửu Long như ở Bến Tre, Tiền Giang, Cần Thơ, Vĩnh Long, Kiên Giang,… Trong đó, huyện An Biên (Kiên Giang) là địa bàn có nhiều tiềm năng phát triển loại hình du lịch homestay bởi cảnh quan thiên nhiên, giá trị văn hóa truyền thống, có nhiều địa điểm tham quan liên  kết xung quanh,… đặc biệt, tại đây là vùng ven biển nên có các bãi bồi, vuông nuôi hải sản (tôm, cua, các bãi bồi ven biển nuôi sò huyết, vẹm, nghêu,…) khá lạ và thú vị khi trở thành hoạt động trải nghiệm cho du khách. Đây chính là những yếu tố để phát triển du lịch homestay nói riêng và du lịch nói chung, tạo sự thu hút du khách trong lẫn ngoài nước. Thế nhưng, các thế mạnh này chỉ tồn tại dưới dạng tiềm năng, chưa có chiến lược, quy hoạch bài bản và cụ thể dẫn đến chưa thu hút, hấp dẫn du khách đến tham quan cũng như lưu trú, chưa tạo được thu nhập cho người dân nói riêng và kinh tế địa phương nói chung nhờ vào du lịch.

     Chính vì vậy, nghiên cứu nhằm đánh giá tiềm năng du lịch homestay ở huyện An Biên, tỉnh Kiên Giang; từ đó đưa ra một số định hướng về mô hình homestay và giải pháp phát triển du lịch homestay tại địa bàn nghiên cứu một cách hiệu quả, một mặt góp phần thỏa mãn nhu cầu du lịch của du khách, một mặt cải thiện cuộc sống người dân địa phương cũng như phát triển du lịch tỉnh Kiên Giang theo hướng bền vững.

2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

     2.1 Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu thứ cấp

     Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ tạp chí, sách, báo, internet,… về các vấn đề liên quan đến du lịch homestay. Từ những dữ liệu thu thập được, tác giả tiến hành phân tích, đánh giá và tổng hợp nhằm phục vụ vấn đề nghiên cứu.

     2.2 Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu sơ cấp

     Dữ liệu sơ cấp được thu thập bằng bảng hỏi. Do ở đây loại hình du lịch homestay chưa hình thành nên đối tượng khảo sát là các hộ dân địa phương có nuôi sò, vẹm tại các bãi bồi hoặc có nuôi tôm, cua,… một ngành nghề gắn với cư dân ven biển có thể khai thác thành hoạt động trải nghiệm cho du khách sau này. Số lượng hộ dân được khảo sát là 45 hộ tại 3 xã Tây Yên, Nam Yên và Nam Thái A. Đây là ba địa điểm có số hộ dân có nghề nuôi hải sản nhiều nhất ở huyện An Biên. Bên cạnh đó, nghiên cứu còn phỏng vấn du khách nhằm khảo sát nhu cầu du lịch homestay cũng như các yếu tố cần có để xây dựng homestay một cách hiệu quả và hấp dẫn. Hair et al. (1998) đề nghị cỡ mẫu cho một nghiên cứu phải ≥100, do đó nghiên cứu phỏng vấn 126 du khách (60 khách nội địa, 66 khách quốc tế) tại một số điểm du lịch trên địa bàn tỉnh Kiên Giang bằng kỹ thuật chọn mẫu thuận tiện.

     Dữ liệu nghiên cứu được thu thập trong tháng 1 năm 2019. Sau khi dữ liệu được thu thập sẽ tiến hành xử lý và phân tích bằng phần mềm SPSS 20.0 với phương pháp được sử dụng là thống kê mô tả dưới dạng tỷ lệ phần trăm và giá trị trung bình.

     2.3 Phương pháp khảo sát thực địa

     Trong quá trình nghiên cứu, nhiều lần khảo sát thực địa được thực hiện tại An Biên. Qua đó, nghiên cứu đánh giá được tiềm năng, thực trạng phát triển du lịch homestay tại An Biên; từ đó đề xuất các định hướng, giải pháp được hợp lý và thiết thực hơn.

     2.4 Phương pháp tham vấn

     Ngoài ra, nghiên cứu còn phỏng vấn sâu cán bộ Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Kiên Giang, người dân, cán bộ quản lý địa phương và một số công ty lữ hành trên địa bàn tỉnh Kiên Giang để lấy ý kiến phục vụ vấn đề nghiên cứu.

3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

     3.1 Tiềm năng phát triển du lịch homestay ở huyện An Biên, tỉnh Kiên Giang

     3.1.1 Khái quát về huyện An Biên

     An Biên có diện tích hơn 400km², gồm 1 thị trấn và 8 xã, địa giới huyện An Biên ở phía đông giáp huyện Gò Quao và huyện Vĩnh Thuận, phía tây giáp huyện Kiên Hải và vịnh Rạch Giá, phía nam giáp huyện An Minh, phía bắc giáp huyện Châu Thanh và vịnh Rạch Giá. Hệ thống giao thông thuận lợi, nằm ở cửa ngõ đi vào vùng bán đảo Cà Mau, trải dài trên trục quốc lộ 63, có đường hành lang ven biển Tây đi qua, sông Cái Lớn chảy dọc phía Đông tạo điều kiện thuận lợi phát triển kinh tế của huyện và khả năng tiếp cận của du khách trong hoạt động du lịch. Kinh tế dịch vụ có bước phát triển khá nhanh, đóng góp tích cực vào phát triển nền kinh tế của huyện, đáp ứng tốt hơn các nhu cầu sản xuất kinh doanh và đời sống nhân dân. Đối với lĩnh vực dịch vụ du lịch có gia tăng về doanh thu dịch vụ lưu trú và ăn uống, các cơ sở kinh doanh thương mại và khách sạn nhà hàng.

     An Biên, một trong ba huyện ở Kiên Giang là địa giới của rừng U Minh Thượng. Rừng U Minh Thượng có giá trị đa dạng sinh học quan trọng, sinh cảnh phong phú với 32 loài thú, 187 loài chim, 34 loài bò sát và lưỡng cư, 37 loài cá, 203 loài côn trùng và nhiều loài thủy sinh vật phân bố ở các độ sâu khác nhau trong hệ sinh thái; không những thế, tại đây là nơi trú ngụ của một trong những khu hệ chim phong phú nhất của vùng châu thổ sông Cửu Long và là một trong ba địa điểm trên thế giới được biết đến có sự hiện diện của quần thể rái cá lông mũi (Trần Ngọc Cường và Nguyễn Tự Nam, 2016). Do đó, rừng U Minh Thượng có nhiều lợi thế và điều kiện trong việc hấp dẫn du khách trong lẫn ngoài nước thông qua các loại hình du lịch như du lịch sinh thái, du lịch khám phá, du lịch nghiên cứu.

     Ngoài ra, huyện An Biên có giá trị văn hóa truyền thống độc đáo và lâu đời, trên toàn huyện có 30 di sản văn hóa phi vật thể, trong đó: 8 di sản lễ  hội dân gian, 1 di sản nghệ thuật trình diễn dân gian, 1 di sản ngữ văn dân gian, 6 di sản trí thức dân gian, 5 di sản phong tục tập quán và tín ngưỡng, 9 di sản nghề thủ công truyền thống (Nguyễn Diệp Mai, 2017). Những di sản này là tiềm năng về tài nguyên du lịch văn hóa rất lớn trong phục vụ phát triển du lịch, giúp cho du khách tìm hiểu thông tin, trải nghiệm và nghiên cứu.

     3.1.2 Tiềm năng phát triển du lịch homestay ở huyện An Biên

     Du lịch homestay là hoạt động du lịch mà du khách sẽ lưu trú tại nhà của người dân địa phương nơi tham quan và cùng sinh hoạt với các thành viên trong gia đình đó; loại hình lưu trú du lịch homestay sẽ giúp cho du khách khám phá, trải nghiệm và tìm hiểu về văn hóa và phong tục tập quán bản địa khác với cuộc sống hàng ngày của mình. Do đó, khi phát triển loại hình du lịch homestay, ngoài việc chú trọng đến địa điểm nhà của người dân để làm nơi lưu trú còn phải quan tâm khai thác các nguồn tài nguyên du lịch để phục vụ nhu cầu trải nghiệm và tìm hiểu văn hóa địa phương. Huyện An Biên có điều kiện và tiềm năng phát triển du lịch homestay rất lớn về vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên và tài nguyên du lịch nhân văn.

      Vị trí địa lý

     Huyện An Biên nằm ở một vị trí giao thông thuận lợi, giáp các huyện trong tỉnh cũng giúp cho việc tiếp cận của du khách trở nên dễ dàng, với vị trí thuận lợi này cũng góp phần gắn kết với các điểm tham quan khác xung quanh huyện tạo thành hệ thống tuyến điểm tham quan khá đa dạng và hấp dẫn. Phía đông giáp huyện Gò Quao có thể liên kết tham quan các nghề thủ công truyền thống như đan lát, lục bình, chế biến bánh phồng tôm hay tham quan chùa Cà Nhung (Sariganga) – một ngôi chùa Khmer lâu đời có kiến trúc đặc sắc và ấn tượng. Phía nam giáp huyện An Minh và U Minh thượng, là địa giới của Vườn Quốc gia U Minh Thượng được UNESCO công nhận là khu Ramsar của thế giới với vẻ đẹp hoang sơ, bình dị; tại đây du khách có thể trải nghiệm, khám phá và tham quan hệ sinh thái rừng nhiệt đới ngập nước thuộc dạng hiếm trên thế giới. Bên cạnh đó, phía Bắc là huyện Châu Thành có làng nghề truyền thống dệt chiếu Tà Niên cùng với các vườn khóm Tắc Cậu, một đặc sản của huyện Châu thành nói riêng và tỉnh Kiên Giang nói chung, có thể trở thành điểm tham quan và trải nghiệm khi gắn kết liên tuyến trong tour du lịch homestay.

Hình 1: Bản đồ huyện An Biên
Nguồn: Ủy ban nhân dân huyện An Biên

      Điều kiện tự nhiên

     Do An Biên là một huyện giáp biển của tỉnh Kiên Giang nên có khí hậu mát mẻ, cảnh quan xung quanh còn hoang sơ mang yếu tố của một vùng quê yên bình, rất thích hợp phát triển du lịch phục vụ du khách, nhất là các loại hình du lịch liên quan đến du lịch sinh thái, du lịch nông thôn, du lịch cộng đồng và homestay. Ngoài ra, do nằm ven biển nên An Biên có bãi bồi ven biển khá lớn, được xem là tiềm năng để phát triển ngành kinh tế biển giúp cải thiện đời sống người dân thông qua nuôi trồng và đánh bắt hải sản. Trong đó, xã Tây Yên, Nam Yên và Nam Thái A đang có những bãi bồi ven biển rộng lớn hoang sơ, gắn với phát triển cánh đồng mẫu lớn, nuôi vẹm xanh, sò huyết, tôm, cua và các loại thủy, hải sản khác.

Hình 2: Dãy rừng phòng hộ nguyên sinh ở huyện An Biên
Nguồn: Ảnh chụp thực tế từ nhóm nghiên cứu, 2019

Hình 3: Khu vực nuôi vẹm xanh, nghêu và sò huyết ở huyện An Biên
Nguồn: Ảnh chụp thực tế từ nhóm nghiên cứu, 2019

     Nhìn chung, những bãi bồi nuôi thủy, hải sản của các hộ dân ở địa phương có thể khai thác thành hoạt động du lịch phục vụ du khách về mặt tìm hiểu đời sống của người dân địa phương, cũng như văn hóa cư dân vùng ven biển và các hoạt động trải nghiệm. Những hoạt động này tạo nên nét đặc trưng không trùng lắp với nơi khác, du khách cũng tham gia cùng người dân một ngày làm nông dân nhưng không phải là tát mương bắt cá, trồng lúa hay thu hoạch trái cây mà đặc trưng là “một ngày làm ngư dân” với các hoạt động hàng ngày của ngư dân vùng biển như: mò cua, tôm, “đổ lú”, mò sò tại bãi bồi, câu cá thòi lòi, câu ba khía, cào nghêu, bắt sò huyết, vẹm,… Không những vậy, ven biển xung quanh địa bàn nghiên cứu có các dãy rừng phòng hộ nguyên sinh tạo khung cảnh đặc trưng vùng ven biển ở đồng bằng sông Cửu Long có thể cùng chủ nhà dùng ghe xuồng, vỏ lãi để tham quan. Đây được xem là tiềm năng bổ trợ cho sự phát triển của du lịch homestay tại địa bàn nghiên cứu rất lớn.

Hình 4: Hoạt động bởi xuồng và thu hoạch cua cùng người dân địa phương
Nguồn: Ảnh chụp thực tế từ nhóm nghiên cứu, 2019

      Nghề thủ công truyền thống

     Nghề và làng nghề thủ công truyền thống được xem là một “bảo tàng sống”, nơi lưu giữ kho tàng di sản văn hóa vật thể và phi vật thể vừa phong phú, đa dạng, vừa sinh động, góp phần làm nên hệ giá trị văn hóa dân tộc; đây chính là yếu tố thu hút sự quan tâm của du khách trong các chuyến du lịch (Nguyễn Thị Lan Hương, 2016). Các nghề thủ công truyền thống đều có đặc điểm chung là gắn liền với nông nghiệp, có lịch sử lâu đời, sản phẩm đa dạng, mang đậm nét văn hóa tinh thần dân tộc (Trương Trí Thông và Lý Mỷ Tiên, 2018). Do đó, tổ chức Du lịch Thế giới tin rằng sự kết hợp giữa du lịch và nghề thủ công là tiềm năng lớn trong sự phát triển du lịch ở hầu hết các quốc gia và địa phương (UNWTO, 2006; trích bởi Trương Trí Thông và Lý Mỷ Tiên, 2018). Tại ba xã Tây Yên, Nam Yên và Nam Thái A được lựa chọn khảo sát để phát triển du lịch homestay có các nghề thủ công truyền thống lâu đời, rất có tiềm năng khai thác phục vụ du lịch, trong đó xã Tây Yên có nghề sơ chế dừa, xã Nam Yên có nghề chằm lá và xã Nam Thái A có nghề nuôi sò huyết – tôm – cua. Các nghề thủ công này sẽ góp phần tạo nên sự thú vị trong du lịch homestay của mình, du khách có thể trực tiếp xem và tham gia vào một số công đoạn sản xuất sản phẩm đặc trưng của các nghề thủ công này.

Hình 5: Nghề nuôi sò huyết – tôm – cua ở xã Nam Thái A, huyện An Biên
Nguồn: Ảnh chụp thực tế từ nhóm nghiên cứu, 2019

      Lễ hội và phong tục tập quán của người Khmer

     Lễ hội truyền thống và phong tục tập quán là một trong những nguồn tài nguyên du lịch nhân văn có giá trị độc đáo, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc của một vùng, một địa phương. Du lịch lễ hội thỏa mãn được các nhu cầu tìm đến cái mới, cái khác biệt so với nơi ở thường ngày của du khách, khách du lịch không chỉ tham quan, tìm hiểu lễ hội mà còn có thể tham gia vào các hoạt động lễ hội đó; đồng thời, hoạt động du lịch lễ hội góp phần giới thiệu giá trị lễ hội của đất nước, của một vùng, của một địa phương (Phạm Thị Vui, 2012). Đặc biệt, lễ hội và phong tục tập quán của đồng bảo Khmer ở huyện An Biên rất độc đáo và phong phú, chủ yếu tập trung ở xã Tây Yên bao gồm lễ Chôl Chnăm Thmây, lễ Sen Đôn ta, lễ Tắm tượng Phật, lễ hội cầu an, nghi thức cúng đắp núi cát, tập quán đi tu trả hiếu của người Khmer, lễ kiết giới Sima,… Những lễ hội và phong tục tập quan của người Khmer có những sắc thái riêng biệt với những đồng bào khác; chính vì vậy, đây được xem là tiềm năng rất quan trọng trong việc gắn kết tuyến điểm tham quan cũng như bổ trợ cho hoạt động cho du khách khi phát triển du lịch homestay tại đây. Những lễ hội và phong tục này nếu được khai thác phục vụ du lịch sẽ giúp cho du khách có những hiểu biết và trải nghiệm mới về người Khmer ở địa bàn An Biên.

Hình 6: Lễ hội kết giới Sima
Nguồn: Internet

      Văn hóa ẩm thực

     Trong quá trình hình thành và phát triển của mỗi dân tộc cũng như tộc người đều có một phong cách ẩm thực riêng phù hợp với đặc điểm tự nhiên và văn hóa của dân tộc mình; văn hóa ẩm thực là những gì liên quan đến ăn uống nhưng mang nét đặc trưng của mỗi cộng đồng dân cư khác nhau, thể hiện cách chế biến và thưởng thức của món ăn khác nhau (Phạm Thị Vui, 2012). Nhìn chung, do vị trí địa lý cùng với điều kiện tự nhiên quy định nên văn hóa ẩm thực của cư dân vùng ven biển An Biên chủ yếu là các loại hải sản như tôm, cua, ốc, sò huyết,… du khách đến đây có thể tự tay trải nghiệm cách đánh bắt các loại hải sản này sau đó cùng người dân địa phương chế biến, như vậy vừa thể hiện tính trải nghiệm mới lạ vừa thưởng thức được các loại hải sản tự tay mình đánh bắt được thể hiện tính chất của du lịc homestay. Bên cạnh đó, ở địa bàn ba xã Tây Yên, Nam Yên và Nam Thái A là địa bàn của đồng bào Khmer sinh sống. Do đó, khi thực hiện chuyến du lịch homestay tại đây ngoài thưởng thức các loại hải sản thì du khách còn có thể thưởng thức và trải nghiệm thêm các món ăn của người Khmer với sự phong phú và mang bản sắc riêng như mắm bò hóc, cốm dẹp, xiầm lo cà cô, canh xiêm lo,… (Phạm Thị Vui, 2012).

      Tóm lại, tại huyện An Biên và xung quanh địa bàn đều có tiềm năng du lịch rất lớn, có rất nhiều tài nguyên du lịch bổ trợ trong sự phát triển du lịch homestay. Song song đó, huyện An Biên còn nằm ở một vị trí khá thuận lợi trong việc gắn kết với các điểm du lịch tạo thành hệ thống tuyến điểm tham quan khá đa dạng và hấp dẫn nếu được sự quan tâm và khai thác của ngành du lịch tỉnh Kiên Giang cũng như các công ty lữ hành trong và ngoài tỉnh.

     Mời xem tiếp:

     Nghiên cứu phát triển DU LỊCH HOMESTAY vùng VEN BIỂN huyện AN BIÊN, tỉnh KIÊN GIANG (Phần 2)

Nguồn: Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần Thơ. 55(4C): 101-112