Văn hóa

Về nhà ở: nhìn chung, người Khmer vùng Tây Nam bộ thường sống trên những vùng đất cao, định cư để làm nhà; điều này giúp họ chống chọi với nắng gió phương Nam và tránh được mùa nước nổi hằng năm. Người Khmer trước đây thường ở nhà sàn, đặc điểm nhà sàn là nét đặc trưng đầu tiên cần ghi nhận ở người Khmer. Người Khmer thường tập hợp các gia đình lại, sống cộng cư thành những phum, sóc…

Nghiên cứu văn hóa nông thôn là tìm về với cội nguồn để hiểu hơn văn hóa truyền thống của một dân tộc gốc nông nghiệp, gắn với đời sống nông nghiệp. Văn hóa Việt Nam
nói chung, văn hóa Tây Nam Bộ nói riêng gắn liền với cuộc sống nông nghiệp vì vậy khi nghiên cứu vùng văn hóa Tây Nam Bộ phải nghiên cứu đời sống nông thôn. Với đặc trưng
sinh thái nhiều kênh rạch, sông nước tạo điều kiện cho nông nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long phát triển và gắn liền với các giá trị của nền văn hóa lúa nước…

Việc tháp Bang Keng, huyện Krông Pa (Gia Lai) đang được tiến hành khai quật hy vọng hé lộ thêm nhiều điều về dấu ấn văn hóa Chăm pa tại Tây Nguyên. Sau 4 năm kể từ khi ngành văn hóa Gia Lai phát hiện tháp Bang Keng, việc khai quật cho đến giữa 6.2010 mới được tiến hành. Đây là một phát hiện khá quan trọng về tháp Chăm ở vùng đất này.

Nguyên xưa, ở Nghệ An, hầu như làng nào cũng có đình làng, nhưng sau nhiều thiên tai và biến cố lịch sử thì cùng với các công trình tâm linh khác như đền, chùa, miếu mạo, đình đã bị đập phá. Một số khác bị dỡ bỏ để phục vụ cho công cuộc kháng chiến, hoặc dựng trường học, làm kho hợp tác xã… Theo thống kê của Ban Quản lý Di tích Nghệ An đến năm 2017, trên địa bàn tỉnh còn 216 ngôi đình (kể cả địa điểm và phế tích). Phần lớn các đình làng đều khởi dựng tập trung vào thời kỳ nhà Nguyễn…

Trong tiếng Việt hiện đại, “phiên bản mới” là từ ngữ chỉ một sản phẩm kỹ thuật hoặc nghệ thuật ra đời trên cơ sở nâng cấp, cải tiến một sản phẩm gốc mà không làm mất đi nguyên bản. Đó chính là điều chúng tôi muốn nói về văn hoá Nam Bộ hôm nay: Đó là một nền văn hoá Việt mà không thuần Việt, một nền văn hoá Việt Nam nhưng không thuần tuý Việt Nam.

Văn hóa vùng Tây Nam Bộ là bộ phận hợp thành văn hóa dân tộc. Nó là cốt cách, tâm hồn, lý trí, tình cảm, sức mạnh và là chất keo kết nối các cộng đồng cư dân vùng đồng bằng sông nước. Các cộng đồng cư dân này đã gắn bó, đoàn kết với nhau suốt hơn ba thế kỷ qua để cùng tồn tại và phát triển. Trong quá trình đổi mới đất nước và hội nhập quốc tế, tuy có sự giao thoa và tiếp biến của nhiều vùng văn hóa khác nhau, theo đó văn hóa vùng Tây Nam Bộ nói chung, văn hóa cộng đồng, văn hóa gia đình nói riêng chịu nhiều ảnh hưởng, từ đó biến đổi theo cả hai hướng tích cực và tiêu cực…

Biển và văn hóa biển có vai trò quan trọng trong lịch sử hình thành, phát triển kinh tế – xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường của Việt Nam hiện nay. Ở một số địa phương vùng Duyên hải Nam Trung Bộ, văn hóa biển được nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau. Song, ít có những nghiên cứu tổng quát về văn hóa biển giữa các địa phương vùng Duyên hải Nam Trung Bộ. Bài viết tìm hiểu những đặc trưng văn hóa biển; nhằm phác họa những nét cơ bản nhất, mang bản sắc của văn hóa biển vùng Duyên hải Nam Trung Bộ.

Đến Nam bộ ngay từ buổi đầu mở mang khai phá và trong suốt quá trình lịch sử hơn 300 năm, người Hoa đã có nhiều đóng góp tích cực vào tiến trình phát triển kinh tế và văn
hóa của Nam bộ. Để nghiên cứu về người Hoa, có thể tiếp cận từ nhiều góc độ như: lịch sử di dân, về hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội…; bài viết này chọn hướng tiếp cận nghiên cứu về trang phục của người Hoa nhằm góp thêm vào cách nhìn toàn diện và sâu sắc về cộng đồng đặc biệt này.

‘Chính thống hóa’ về văn hóa là một cơ chế chính trị – tư tưởng – văn hóa mà các triều đại phong kiến lấy Nho giáo làm hệ tư tưởng căn bản ở Trung Quốc, Triều Tiên và Việt Nam thực hiện ở các cấp độ khác nhau nhằm ‘phong hóa’ và thống nhất truyền thống văn hóa các địa phương để đảm bảo dòng chảy thông suốt của văn hóa chính thống toàn quốc gia cũng như tăng cường quyền lực quản lý từ trung ương….

Trên thực tế có hai cách tiếp cận Nho giáo chủ yếu, một là góc nhìn vai trò quản lý nhà nước trung ương, và hai là góc nhìn hệ tư tưởng tầng lớp trí thức. Trong lịch sử Trung Quốc, Việt Nam và Triều Tiên, hai thành phần xã hội là quan lại và trí thức đan cài vào nhau, dù vậy tính chất tư tưởng giữa họ vẫn có sự khác biệt: với tư cách quan lại, họ tuân mệnh triều đình, song với tư cách trí thức, họ có ‘không gian sáng tạo văn hóa’ riêng ở địa phương thông qua mục tiêu ‘giáo hóa’ cộng đồng (Tu, Hejtmanek & Wachman 1992: 131)…

Những nét đặc sắc của văn hoá Chăm thể hiện từ tiếng nói, chữ viết, từ nghệ thuật và kỹ thuật tạo dáng của các ngôi tháp bằng đất, các pho tượng bằng đá, đến các sản phẩm vải thêu, dệt hoa văn, dệt thổ cẩm hoặc đồ gốm và các vật dụng phục vụ cho cuộc sống hàng ngày…

Nếu như ở Việt Nam, tên gọi Văn hóa học đã trở nên quen thuộc, thì ngành Nghiên cứu văn hóa (Cultural Studies) của phương Tây vẫn còn ít được biết đến. Bài viết này khái lược sự hình thành của ngành Nghiên cứu văn hóa từ những khởi đầu trong giới học thuật Anh và sau đó được lan truyền, phát triển và biến đổi khắp nơi trên thế giới. Là một lĩnh vực liên ngành, Cultural Studies dựa trên nhiều lý thuyết và phương pháp của các ngành khác, nhưng được làm mới với sự quan tâm đặc biệt đến khía cạnh quyền lực, diễn ngôn, hệ tư tưởng và chính trị của văn hóa.