Tôn giáo/Tín ngưỡng

Cũng như nhiều dân tộc khác ở châu Á, người Nhật Bản rất chú trọng đến vấn đề thờ cúng tổ tiên. Tập tục này đã tồn tại qua hàng nghìn năm lịch sử, được người Nhật gìn giữ. Trong bối cảnh hiện nay, khi tốc độ đô thị hóa đang ngày càng phát triển ở Nhật Bản, vấn đề thờ cúng tổ tiên được người Nhật bảo tồn và gìn giữ như thế nào? Nội dung bài viết sẽ góp phần giải đáp câu hỏi này qua việc trình bày khái quát về vấn đề thờ cúng tổ tiên của người Nhật hiện nay

Bài viết trình bày khái quát về tình hình tôn giáo, tín ngưỡng của người H’mông di cư vào Đắk Lắk; làm rõ một số đặc điểm tôn giáo, tín ngưỡng truyền thống của người H’mông, trên cơ sở đó phân tích những biến đổi về văn hóa đối với cả nhóm người H’mông còn giữ tôn giáo truyền thống và nhóm người H’mông đã cải đạo sang đạo Tin Lành.

Để vỗ về và thu phục nhân tâm, Nguyễn Hoàng đã chọn Phật giáo làm chỗ dựa tinh thần cho xã hội Đàng Trong. Dưới sự độ trì của các chúa Nguyễn, Phật giáo Đàng Trong từng bước phát triển rực rỡ. Sự phát triển của Phật giáo đã tác động trở lại đối với chính sách cai trị của các chúa. Tinh thần Phật giáo trở thành một trong những tiền đề quan trọng để các chúa Nguyễn trị quốc, an dân và thực hiện thành công công cuộc mở mang bờ cõi. Dưới thời chúa Nguyễn, Huế trở thành một trong những trung tâm Phật giáo Đàng Trong và Phật giáo Việt Nam cùng hệ thống chùa chiền tốt, với tăng đoàn có trình độ cao, cư sĩ tín đồ đông đảo.

Trong phạm vi bài viết, tác giả chủ yếu tập trung phân tích và làm sáng tỏ sự dung hợp của Phật giáo với tín ngưỡng thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu – một dạng thức tiêu biểu trong tín ngưỡng thờ Mẫu của cư dân Nam Bộ. Qua đó, cho thấy những yếu tố Phật giáo kết hợp với tín ngưỡng thờ nữ thần của người Hoa và tục thờ Bồ Tát Quan Âm của người Việt, đặc biệt hình tượng Thiên Hậu Thánh Mẫu và Bồ Tát Quan Âm Nam Hải đều là những vị nữ thần biển được tôn thờ trong đời sống văn hóa tâm linh của cư dân sông nước.

Bài viết này tham chiếu những nét tương đồng và dị biệt trong cấu trúc, bản chất Khổng giáo cũng như quá trình dự nhập của nó vào Việt Nam và Nhật Bản – hai đại diện cho hai tiểu khu vực Đông Nam Á và Đông Bắc Á để nhận diện rõ tính đa dạng trong thống nhất của các giá trị đặc hữu Á Đông và sức sống chưa hề phai màu của học thuyết Khổng giáo ở mỗi quốc gia này.

…Phía Tây Quảng Bình là nơi cư trú của những tộc người [ethnic] Bru nói ngôn ngữ Mon-Khmer (gồm các nhóm địa phương [local group]: Bru Khùa, Bru Trì, Bru Macoong), có mối quan hệ không tách rời với các tộc người nằm sâu trong đất Lào và tộc Chứt thuộc gia đình ngôn ngữ Việt-Mường (với nhiều nhóm địa phương khác nhau như Sách, Mày, Rục, Arem, Mã Liềng…); thấp hơn về phía Đông là vùng cư trú của người Nguồn, mà nguồn gốc của họ vẫn đang thảo luận chưa ngã ngũ trong giới khoa học…

Bia và văn bia Phật giáo thời Lê sơ được đề cập ở đây là những bia đá, bệ tượng được khắc văn bản Hán Nôm liên quan đến Phật giáo thuộc thời Lê sơ. Những tư liệu này hiện nằm rải rác ở các địa phương, trong đó phần lớn văn bản văn bia đã được in dập và lưu giữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm. Những văn bản này cũng đã được sưu tập và giới thiệu nội dung trong hai tập văn bia: một là Tuyển tập Văn bia thời Lê sơ và Tuyển tập Văn bia Thanh Hóa: Tập Hai: Văn bia thời Lê sơ (Viện Nghiên cứu Hán Nôm 2014)…

Giáo dục và khoa cử Nho học ở Việt Nam có từ thời Trần, nhưng đến thời Lê Sơ mới định ra thể lệ cụ thể. Thí sinh phải trải qua hai kỳ thi là thi Hương và thi Hội. Sau khi đỗ kỳ thi Hội, thí sinh phải làm bài thi Đình do đích thân nhà vua ra đề thi và phân định cao thấp. Người đỗ đầu gọi là Trạng nguyên. Bài thi Đình là bài văn sách, chủ yếu về kế sách trị quốc an dân. Tuy nhiên, bài văn sách khoa thi năm Nhâm Tuất (1502) thời Lê Sơ lại hỏi về Phật giáo. Tại khoa thi này, Lê Ích Mộc đã thể hiện kiến thức và luận giải sâu sắc về Phật giáo nên đỗ đầu…

Vào thời Trần, các tăng lữ Phật giáo tích cực hỗ trợ chính sách đối nội và đối ngoại của vương triều. Chùa tháp Phổ Minh nằm trong hành cung Tức Mặc – Thiên Trường – một trong những trung tâm quyền lực, văn hóa lớn của Đại Việt thời Trần, một trọng điểm ở phía Nam đất nước trong thế chiến lược kết hợp 3 lĩnh vực chính trị – tư tưởng – quốc phòng. Nhiều sự kiện được ghi lại trong chính sử đã cho thấy vị trí, vai trò quan trọng của chùa tháp Phổ Minh trong hành cung Tức Mặc – Thiên Trường, cùng với đó ảnh hưởng của Phật giáo thời Trần trong đời sống chính trị đất nước suốt hai thế kỷ (XIII – XIV).

 Bài viết đặt vấn đề về niên đại và giá trị văn hóa của ngôi chùa cổ có dấu tích từ thời Trần (thế kỷ XIII – XIV). Qua đối sánh với nhiều di tích cùng thời và cùng loại, bài viết đặt giả thiết về vai trò tiền đồn giám sát quân Nguyên đi theo đường biển, đồng thời điểm tới giá trị văn hóa – nghệ thuật của chùa hiện nay.

Bài viết trình bày những nét chung về văn bia, trên cơ sở khảo cứu 54 văn bia thời Trần. Cụ thể, bài viết khái quát những nét chung về niên đại, loại hình và phân bố của các văn bia thời Trần. Qua đó, bài viết trình bày giá trị sử liệu của văn bia thời Trần, góp phần nghiên cứu ngôi chùa và phật điện thời Trần, Phật giáo Trúc Lâm Yên Tử… Có thể nói, văn bia thời Trần có giá trị nhiều mặt trong việc nghiên cứu Phật giáo cũng như lịch sử, xã hội đương thời.

Bài viết này tập trung vào công tác bảo tồn tín ngưỡng của cư dân ven biển Đà Nẵng, bao gồm cả những mặt đạt được và những tồn tại, hạn chế. Từ đó, tác giả đề xuất một số giải pháp nhằm giữ gìn, phát huy những giá trị văn hóa, tín ngưỡng đặc sắc của cư dân ven biển trong quá trình đô thị hóa ở Đà Nẵng hiện nay.

Trong khi đọc văn bia trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh, chúng tôi thấy nhiều văn bia Phật giáo có ghi lại một số danh xưng mà ngày nay không thấy được sử dụng. Nhận thấy đây là vấn đề thú vị, trong bài viết này, chúng tôi cung cấp đến quý bạn đọc những thông tin có liên quan đến các danh xưng đó, nhằm góp phần làm phong phú thêm kiến thức về Phật giáo nói riêng và về văn hóa Việt Nam nói chung.

Bài viết này trình bày các vấn đề liên quan đến lễ tang, một sự kiện quan trọng trong nghi lễ vòng đời người, từ quy trình trong đám tang, nghi lễ sau đám tang, đến một số biến đổi trong tang ma và thờ cúng tổ tiên của người Khmer theo Phật giáo Nam tông ở Sóc Trăng hiện nay.

Từ nội tình dòng họ Trịnh – Nguyễn đã dẫn đến một cơ duyên lịch sử của cả dân tộc sau sự kiện vào Nam của chúa tôi Nguyễn Hoàng năm Mậu Ngọ (1558). Điểm đặc biệt cần chú ý là từ một vùng tử địa, lại dẫn đến sinh lộ độc đạo đi về phương Nam để kiến tạo hoàn chỉnh một đất nước Đại Nam hùng mạnh về sau, trong đó đáng chú ý là chiến lược nhân tâm trên cơ sở phát huy hài hòa, dung dưỡng tinh hoa của Lão – Phật – Nho – tôn giáo tín ngưỡng bản địa để cố kết cộng đồng…